Galeria bohaterów i antybohaterów

Danuta Mętlewicz była żoną i najbliższą współpracownicą poznańskiego handlowca Witolda Mętlewicza, odgrywając kluczową rolę w funkcjonowaniu jednej z największych afer gospodarczo-walutowych w historii PRL. Wspólnie z mężem tworzyła sprawnie działający duet, który dzięki korumpowaniu celników i urzędników organizował zakrojony na masową skalę przemyt złota, dewiz oraz kamieni szlachetnych z Zachodu. W szarych realiach socjalizmu prowadziła ostentacyjnie luksusowe życie, zarządzając majątkiem pochodzącym z nielegalnego obrotu wartościami dewizowymi oraz dbając o logistykę podziemnego biznesu. Po rozpracowaniu grupy przez Służbę Bezpieczeństwa w pierwszej połowie lat 70. zasiadła wraz z mężem na ławie oskarżonych w głośnym procesie pokazowym, otrzymując wieloletni wyrok więzienia i wyrok przepadku mienia.

Amerykański przedsiębiorca, inżynier i założyciel firmy OceanGate, która oferowała komercyjne wyprawy ekscentrycznym turystom do wraku Titanica. Zasłynął ze skrajnie kontrowersyjnego podejścia do inżynierii głębinowej, otwarcie ignorując przyjęte normy bezpieczeństwa oraz krytykę ze strony branżowych ekspertów. Jego faworyzowanie oszczędności i nieprzetestowanych rozwiązań technicznych, takich jak kadłub z włókna węglowego, doprowadziło do katastrofy, która w 2023 roku przyciągnęła uwagę całego świata. Rush zginął 18 czerwca 2023 roku na pokładzie stworzonego przez siebie podwodnego batyskafu Titan, który uległ implozji na dnie Oceanu Atlantyckiego, zabijając na miejscu jego oraz czterech innych pasażerów.

Witold Mętlewicz był sprytnym poznańskim rzemieślnikiem i handlowcem, który na przełomie lat 60. i 70. XX wieku zorganizował gigantyczną, wielomilionową aferę gospodarczą opartą na nielegalnym obrocie złotem, walutami i kamieniami szlachetnymi. Wykorzystując skomplikowane luki prawne PRL oraz rozbudowaną sieć powiązań korupcyjnych sięgającą urzędników państwowych, celników i milicjantów, przemycał do Polski tysiące złotych monet i biżuterii, a wywoził za granicę twardą walutę. Jego luksusowy styl życia, posiadanie zagranicznych aut i ostentacyjne bogactwo w szarych realiach socjalizmu ściągnęły na niego uwagę Służby Bezpieczeństwa. Po głośnym, pokazowym procesie w 1974 roku został skazany na 12 lat więzienia oraz ogromne grzywny i przepadek mienia, stając się symbolem podziemnego kapitalizmu oraz korupcji w komunistycznej Polsce.

Russell Dermond był 88-letnim emerytowanym przedsiębiorcą, który w maju 2014 roku stał się ofiarą jednej z najbardziej makabrycznych i zagadkowych zbrodni w nowożytnej historii stanu Georgia. Jego zdekapitowane ciało zostało odnalezione w garażu własnej posiadłości w zamkniętym, luksusowym osiedlu nad jeziorem Oconee, przy czym odciętej głowy mężczyzny nigdy nie odnaleziono. Początkowo uznawano, że jego żona Shirley została uprowadzona, jednak po dziesięciu dniach wędkarze natrafili na jej obciążone zwłoki w wodach jeziora, około pięciu mil od ich domu. Mimo braku śladów włamania, braku wyraźnego motywu rabunkowego oraz szeroko zakrojonego śledztwa FBI i lokalnych władz, brutalne morderstwo małżeństwa Dermondów pozostaje całkowicie nierozwikłaną tajemnicą.

Shirley Dermond była 87-letnią emerytką, która w maju 2014 roku padła ofiarą okrutnego i niezwykle tajemniczego podwójnego morderstwa w ekskluzywnym osiedlu nad jeziorem Oconee w stanie Georgia. Po odnalezieniu w garażu zdekapitowanych zwłok jej męża Russella, początkowo śledczy przypuszczali, że kobieta została porwana dla okupu przez nieznanych sprawców. Jej ciało zostało odnalezione dziesięć dni później przez wędkarzy na środku jeziora, zatopione i dociążone pustakami, a sekcja zwłok wykazała śmierć w wyniku ciężkiego urazu czaszki wywołanego tępym narzędziem. Mimo wieloletniego dochodzenia z udziałem FBI, braku śladów walki w domu oraz faktu, że ze środka nie zginęły żadne wartościowe przedmioty, tragiczna śmierć Shirley Dermond pozostaje jedną z najbardziej tajemniczych zagadek kryminalnych w historii stanu.

Abd Allah I ibn Husajn był pierwszym królem Jordańskiego Królestwa Haszymidzkiego i kluczową postacią w XX-wiecznej polityce Bliskiego Wschodu. Wywodzący się z dynastii Haszymidów monarcha po I wojnie światowej utworzył Emirat Transjordanii, a w 1946 roku ogłosił pełną niepodległość kraju pod swoim berłem. Jego pragmatyczna polityka, obejmująca aneksję Zachodniego Brzegu po wojnie arabsko-izraelskiej w 1948 roku oraz nieoficjalne rozmowy dyplomatyczne z władzami Izraela, wywołała głęboką nienawiść ze strony palestyńskich nacjonalistów. 20 lipca 1951 roku monarcha został zastrzelony u progu meczetu Al-Aksa w Jerozolimie przez palestyńskiego zamachowca powiązanego z klanem al-Husajni, na oczach swojego wnuka, późniejszego króla Husajna I.

Amerykańskim przedsiębiorca i założyciel niechlubnie słynnego parku rozrywki Action Park w New Jersey, który w latach 80. i 90. zyskał miano „najniebezpieczniejszego parku rozrywki na świecie”. Mulvihill słynął z bezwzględnego podejścia do biznesu oraz całkowitego lekceważenia norm bezpieczeństwa, projektując ekstremalne atrakcje – takie jak zamknięta zjeżdżalnia wodna z pełną pętlą Cannonball Loop – bez konsultacji z inżynierami czy odpowiednich testów. W wyniku jego zaniedbań, braku przeszkolenia nastoletniej obsługi oraz powszechnej samowoli gości w parku dochodziło do tysięcy obrażeń rocznie, a co najmniej sześć osób poniosło śmierć na terenie obiektu. Aby uniknąć ogromnych kosztów ubezpieczeń i odpowiedzialności prawnej, Mulvihill stworzył fikcyjną firmę ubezpieczeniową na Kajmanach, za co został ostatecznie skazany za przestępstwa finansowe i oszustwa.

Polskim malarz, krytyk sztuki i wykładowca, który do historii przeszedł jako zabójca pierwszego prezydenta RP, Gabriela Narutowicza. Gorący zwolennik Narodowej Demokracji, pod wpływem skrajnie nacjonalistycznej nagonki ujrzał w Narutowiczu zagrożenie dla suwerenności państwa i symbol uległości wobec mniejszości narodowych. 16 grudnia 1922 roku w warszawskiej galerii Zachęta oddał trzy strzały z pistoletu, zabijając prezydenta na miejscu i dając się ująć bez oporu. Podczas głośnego procesu nie wyraził skruchy, traktując swój czyn jako akt patriotyczny, za co został skazany na karę śmierci i rozstrzelany w Cytadeli Warszawskiej w styczniu 1923 roku.

Wybitny inżynier hydrotechnik oraz profesor Politechniki w Zurychu, który po powrocie do wolnej Polski objął stanowisko pierwszego prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Jego wybór przez Zgromadzenie Narodowe w grudniu 1922 roku wywołał falę agresywnej, nacjonalistycznej nagonki ze strony środowisk prawicowych, krytykujących go za poparcie uzyskane od mniejszości narodowych. Niespełna tydzień po zaprzysiężeniu, 16 grudnia 1922 roku, polityk został zastrzelony podczas wizyty w warszawskiej galerii sztuki Zachęta. Sprawcą zamachu był powiązany z prawicą malarz i krytyk sztuki Eligiusz Niewiadomski, a ta polityczna zbrodnia wstrząsnęła posadami odrodzonego państwa polskiego.

Hrant Dink był cenionym turecko-armeńskim dziennikarzem śledczym i działaczem na rzecz praw człowieka, pełniącym funkcję redaktora naczelnego dwujęzycznego tygodnika Agos. W swojej pracy odważnie poruszał tematykę ludobójstwa Ormian, walki o prawa mniejszości narodowych oraz pojednania między Turcją a Armenią, przez co wielokrotnie stawał się celem gróźb i procesów sądowych ze strony tureckich nacjonalistów. 19 stycznia 2007 roku został zastrzelony przed siedzibą swojej redakcji w Stambule przez 17-letniego ekstremistę, co wywołało falę oburzenia na całym świecie. Jego tragiczna śmierć sprawiła, że stał się symbolem wolności słowa i bezkompromisowej walki o prawdę historyczną, a wielotysięczny marsz pod hasłem „Wszyscy jesteśmy Ormianami” przeszedł do historii współczesnej Turcji.

Wieloletni prezydent Gdańska, prawnik i jeden z najbardziej wyrazistych samorządowców w powojennej historii Polski, kierujący miastem od 1998 roku. Przez ponad dwie dekady konsekwentnie budował wizerunek Gdańska jako otwartej, europejskiej metropolii, angażując się w inicjatywy na rzecz praw człowieka, tolerancji oraz wspierania lokalnych wspólnot. Jego tragiczna śmierć wstrząsnęła całą Polską 13 stycznia 2019 roku, gdy podczas finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy na scenie w centrum miasta został śmiertelnie ugodzony nożem przez napastnika Stefana Wilmonta. Zmarł następnego dnia w szpitalu w wyniku odniesionych ran, a zamach na jego życie stał się bolesnym symbolem narastającej agresji w polskiej przestrzeni publicznej oraz impulsem do ogólnonarodowej dyskusji nad mową nienawiści.

Doświadczona polską kajakarka i podróżniczka, która wraz ze swoim partnerem Jarosławem Frąckiewiczem stała się ofiarą tragicznego mordu w peruwiańskiej dżungli w maju 2011 roku. Podczas ambitnej wyprawy spływu rzeką Ukajali – jednym z głównych dopływów Amazonki – para została zaatakowana w rejonie kontrolowanym przez lokalne plemiona oraz uzbrojone grupy przestępcze. Miejscowi napastnicy zastrzelili oboje podróżników, a ich ciała wrzucili do rzeki, aby zatrzeć ślady zbrodni i przejąć ich ekwipunek oraz sprzęt fotograficzny. Śledztwo prowadzone przez peruwiańskie służby doprowadziło do zatrzymania sprawców wywodzących się z rdzennej społeczności Aszaninka, a sprawa ta odbiła się szerokim echem w polskich mediach.

Edward Mukuka Nkoloso był zambijskim nauczycielem, weteranem II wojny światowej i charyzmatycznym działaczem niepodległościowym, który w latach 60. XX wieku zasłynął stworzeniem kuriozalnego Narodowego Programu Kosmicznego Zambii. W szczycie wyścigu kosmicznego między USA a ZSRR założył prywatną Akademię Kosmiczną, w której szkolił dwunastu tak zwanych „Afronautów” oraz kota, stosując improwizowane i niebezpieczne metody, takie jak staczanie kandydatów w metalowych beczkach czy huśtanie ich na linach. Jego absurdalne plany wysłania pierwszej rakiety na Księżyc oraz wyprzedzenia mocarstw w podróży na Marsa budziły kpinę światowych mediów, ale przez wielu były też interpretowane jako wyrafinowany, antykolonialny wybryk mający zwrócić uwagę świata na nowo powstałe państwo. Mimo braku jakiegokolwiek finansowania ze strony UNESCO i rządu, a także ostatecznego rozpadu projektu przez ciążę jednej z adeptek, Nkoloso stał się jedną z najbardziej barwnych i tragikomicznych postaci powojennej Afryki.

Emerytowany wykładowca Politechniki Gdańskiej oraz utytułowany kajakarz z wieloletnim doświadczeniem, zginął tragicznie wraz ze swoją partnerką Celiną Mróz podczas ekspedycji w Ameryce Południowej w maju 2011 roku. Doświadczony podróżnik, mający na swoim koncie spływy najtrudniejszymi rzekami świata, przemierzał peruwiański odcinek rzeki Ukajali w ramach wyprawy kajakowej wzdłuż dorzecza Amazonki. W pobliżu miejscowości Aririka para została napadnięta i brutalnie zastrzelona przez lokalnych kłusowników oraz przestępców z miejscowej społeczności, którzy następnie wrzucili ciała do rzeki i ukradli ich wyposażenie. Tragedia ta wstrząsnęła środowiskiem akademickim oraz polskimi środowiskami kajakarskimi, stanowiąc bolesny finał wieloletniej pasji podróżniczej zasłużonego dydaktyka i kajakarza.

Amerykański rzeźbiarz i malarz duńskiego pochodzenia, najbardziej znany jako twórca monumentalnego pomnika na Mount Rushmore w Południowej Dakocie. W 1927 roku, mając już 60 lat, rozpoczął projekt życia polegający na wykuciu w granitowej skale popiersi czterech prezydentów USA: George’a Washingtona, Thomasa Jeffersona, Theodore’a Roosevelta i Abrahama Lincolna. Przez 14 lat Borglum kierował ponad czterystuosobową ekipą robotników, wykorzystując dynamit do precyzyjnego kształtowania kolosalnych twarzy o wysokości 18 metrów. Jego praca nad Mount Rushmore budziła jednak kontrowersje, zarówno ze względu na trudny charakter artysty i jego powiązania z Ku Klux Klanem, jak i z powodu faktu, że rzeźba powstała na terenach uznawanych przez plemię Lakotów za święte. Borglum zmarł na kilka miesięcy przed oficjalnym zakończeniem prac w marcu 1941 roku, a dokończenie pomnika powierzono jego synowi, Lincolnowi Borglumowi.

Prosty rolnik z małej wsi Emilcin na Lubelszczyźnie, stał się w maju 1978 roku głównym bohaterem najsłynniejszej polskiej historii o bliskim spotkaniu z UFO. Według jego szczegółowych relacji, podczas powrotu wozem konnym został zaczepiony przez dwie niskie, zielonoskóre istoty o skośnych oczach i błonach między palcami, które następnie zaprosiły go do unoszącego się nad ziemią pojazdu. Na pokładzie dziwnego obiektu rolnik został poddany bezbolesnemu badaniu medycznemu za pomocą tajemniczych, przypominających talerze przyrządów. Mimo że wielu podważało prawdziwość tego zdarzenia, sam Wolski do końca życia twierdził, że jego doświadczenie było prawdziwe

Domniemane istoty pozaziemskie, których bliskie spotkanie opisuje jedna z najsłynniejszych polskich ufologicznych relacji. Według relacji 71-letniego rolnika Jana Wolskiego, 10 maja 1978 roku w lesie koło Emilcina spotkał on dwie filigranowe postacie o niskim wzroście (ok. 140 cm), oliwkowo-zielonych twarzach, skośnych oczach i błonach między palcami. Istoty miały nosić ciasne, jednoczęściowe czarne kombinezony i porozumiewać się między sobą głosem przypominającym pisk. Rzekomo zaprosiły rolnika do wiszącego w powietrzu pojazdu i poddały go badaniu lekarskiemu. Mimo braku fizycznych dowodów na istnienie przybyszów, historia ta zyskała ogromny rozgłos w mediach i stała się klasycznym elementem polskiej popkultury oraz współczesnego folkloru. W samych Emilcinie wzniesiono nawet jedyny w Polsce pomnik upamiętniający to rzekome spotkanie z istotami pozaziemskimi.

Edda Ciano (z domu Mussolini) była najstarszą i ulubioną córką włoskiego dyktatora Benito Mussoliniego oraz żoną Galeazzo Ciano, ministra spraw zagranicznych faszystowskich Włoch. Słynęła z niezależności, temperamentu i znacznych wpływów politycznych na dworze ojca, a w trakcie II wojny światowej służyła jako pielęgniarka Czerwonego Krzyża. Jej życie zmieniło się w rodzinną i polityczną tragedię, gdy w 1943 roku jej mąż zagłosował za odwołaniem Mussoliniego ze stanowiska, za co po utworzeniu Włoskiej Republiki Socjalnej został oskarżony o zdradę stanu. Mimo dramatycznych błagań Eddy i jej prób wywarcia nacisku na ojca, Duce nie ułaskawił zięcia – Galeazzo został rozstrzelany w 1944 roku, co doprowadziło do całkowitego zerwania relacji Eddy z ojcem oraz jej ucieczki ze skradzionymi pamiętnikami męża do Szwajcarii.

Polskim szeregowy, sprawca najgłośniejszego incydentu z udziałem Wojska Polskiego podczas operacji „Dunaj” w Czechosłowacji. W nocy z 7 na 8 września 1968 roku w czechosłowackim mieście Jičín, znajdując się pod wpływem alkoholu, otworzył ogień ze swojej broni służbowej do grupy cywilów na skrzyżowaniu ulic. W wyniku bezsensownej strzelaniny śmierć na miejscu poniosło dwoje ludzi (Věra Klimešová i Jaroslav Veselý), a kilka innych, w tym polscy żołnierze próbujący go obezwładnić, odniosło ciężkie rany. Wojskowy Sąd Garnizonowy skazał Dornę na karę śmierci, jednak Rada Państwa złagodziła wyrok do 25 lat pozbawienia wolności, z czego odbył część kary przed przedterminowym zwolnieniem.

Urodzony jako Erik Weisz, był węgiersko-amerykańskim iluzjonistą i legendarnym mistrzem ucieczek, który na przełomie XIX i XX wieku zyskał światową sławę. Zasłynął z mrożących krew w żyłach pokazów uwalniania się z kajdan, kaftanów bezpieczeństwa, zamkniętych pod wodą skrzyń oraz szczelnie zablokowanych zbiorników. W późniejszych latach życia wykorzystał swoją wiedzę i reputację do bezwzględnego demaskowania oszustw spirytystycznych oraz fałszywych mediów żerujących na ludzkiej żałobie. Zmarł w Halloween 1926 roku w wyniku powikłań po pęknięciu wyrostka robaczkowego, co rozwinęło się po niespodziewanych uderzeniach w brzuch zadanych przez jednego z widzów testujących odporność iluzjonisty.

Amerykański seryjny morderca, weteran wojny w Zatoce Perskiej i główny sprawca serii zamachów snajperskich wokół Waszyngtonu. Jesienią 2002 roku, działając ze swoim 17-letnim wspólnikiem Lee Boydem Malvo, terroryzował okolice stolicy Stanów Zjednoczonych, strzelając z ukrycia do przypadkowych cywilów z odpowiednio zmodyfikowanego samochodu Chevrolet Caprice. W ciągu trwającego ponad trzy tygodnie ataku napastnicy zastrzelili 10 osób i ciężko ranili trzy inne, wywołując powszechną panikę oraz doprowadzając do jednej z największych obław w historii FBI. Ich motywacją były próby wymuszenia okupu od władz państwowych, a także chęć ukrycia planowanego morderstwa byłej żony Muhammada. Po zatrzymaniu w październiku 2002 roku Muhammad został skazany na karę śmierci i stracony przez wstrzyknięcie trucizny w więzieniu w stanie Wirginia w listopadzie 2009 roku.

Pochodzący z Jamajki amerykański morderca, który jako 17-latek brał udział w serii głośnych zamachów snajperskich wokół Waszyngtonu w październiku 2002 roku. Po wyjeździe z Jamajki trafił pod całkowitą kontrolę psychologiczną i manipulację 41-letniego weterana armii Johna Allena Muhammada, który stał się dla niego toksycznym autorytetem i ojczymem. Działając w dwuosobowym zespole, Malvo strzelał z ukrycia ze zmodyfikowanego samochodu do przypadkowych ludzi, doprowadzając do śmierci 10 osób i ciężkiego zranienia trzech kolejnych. W procesie sądowym obrona podnosiła kwestię wyprania mózgu oraz młodocianego wieku oskarżonego, jednak ze względu na skalę zbrodni Malvo został skazany na wielokrotne kary dożywotniego pozbawienia wolności bez możliwości przedterminowego zwolnienia. Do dziś odsiaduje wyrok w więzieniu o zaostrzonym rygorze w stanie Wirginia, stanowiąc ważny punkt odniesienia w amerykańskich debatach prawnych dotyczących karania nieletnich sprawców.

Anna Dąbrowska (znana w środowisku grupy również jako Anna Mielnik) była czołową ideolożką, autorką publikacji oraz jedną z najważniejszych postaci w ścisłym kierownictwie wrocławskiej sekty Antrovis. Działając u boku przywódcy grupy, Edwarda Mielnika, odpowiadała za kodyfikację i spisywanie skrajnej doktryny organizacji, łączącej teorie spiskowe, ufologię oraz słowiański szowinizm. W swoich broszurach i wykładach głosiła spiskowe teorie o rzekomym kosmicznym pochodzeniu Polaków, nadchodzącej ewakuacji wybranych na statkach kosmicznych oraz o mrocznych rytuałach pozyskiwania „żywej energii”. Jej radykalne teksty i psychologiczna manipulacja współtworzyły destrukcyjny klimat sekty, która doprowadziła wielu wyznawców do ruiny psychicznej i finansowej, a cała działalność Antrovisu zakończyła się skandalem w cieniu tajemniczych zaginięć i śmierci młodych adeptów ruchu.

Założyciel i charyzmatyczny przywódca Antrovisu – jednej z najbardziej niebezpiecznych i groźnych ufologiczno-ezoterycznych sekt w historii niepodległej Polski. Grupa działająca we Wrocławiu na przełomie lat 80. i 90. głosiła pseudonaukowe teorie o rychłej zagładzie Ziemi, słowiańskim pochodzeniu kosmitów oraz ewakuacji wy wybranych wiernych na planetę Mirinda na pokładzie niewidzialnych kosmicznych statków. Mielnik stosował wobec członków wyrafinowaną manipulację psychologiczną, nakłaniając ich do przepisywania na sekty majątków, porzucania rodzin i poddawania się skrajnej kontroli. Działalność Antrovisu wiąże się z licznymi tragediami osobistymi, załamaniami psychicznymi wyznawców, a także niewyjaśnionymi zaginięciami i samobójstwami młodych ludzi z kręgu tej organizacji.

Włoski złodziej i profesjonalny włamywacz, który zasłynął jako mózg tak zwanego „skoku stulecia” w Antwerpii. W lutym 2003 roku jego kilkuosobowa szajka pokonała niezwykle skomplikowane zabezpieczenia – w tym czujniki podczerwieni, pole magnetyczne oraz wykrywacze ciepła – i obrabowała pancerny skarbiec Centrum Diamentów. Łupem przestępców padły kamienie szlachetne, złoto i biżuteria o szacowanej wartości ponad 100 milionów dolarów, z których większości nigdy nie odzyskano. Notarbartolo wpadł przez pozostawiony w pobliskim lesie worek ze śmieciami zawierający paragon i ślady DNA, za co skazano go na 10 lat więzienia.

Zamożna, 82-letnią szkocka przedsiębiorczyni i kolekcjonerka biżuterii, której brutalne morderstwo w Glasgow dało początek jednej z najbardziej znanych pomyłek sądowych w historii brytyjskiej kryminalistyki. W grudniu 1908 roku została skatowana na śmierć w swoim własnym mieszkaniu, z którego zniknęła jedynie wartościowa broszka. O sprawstwo tej zbrodni oskarżono i skazano na karę śmierci (zamienioną na dożywocie) żydowskiego imigranta niemieckiego pochodzenia, Oscara Slatera, mimo braku jakichkolwiek twardych dowodów. Prawdziwe tło zamachu oraz motywy mordercy ukrywano przez lata, co wywołało wieloletnią batalię społeczną i prawną o oczyszczenie imienia niesłusznie skazanego. W walkę o sprawiedliwość dla Slatera zaangażował się m.in. twórca postaci Sherlocka Holmesa, Arthur Conan Doyle, co po blisko dwóch dekadach doprowadziło do uniewinnienia oskarżonego i ujawnienia rażących błędów w śledztwie.

Oscar Slater, urodzony jako Leschziner, był niemiecko-żydowskim emigrantem, który stał się ofiarą jednej z najbardziej znanych pomyłek sądowych w historii Wielkiej Brytanii. W 1909 roku został niesłusznie oskarżony i skazany na karę śmierci za brutalne zamordowanie 82-letniej bogaczki Marion Gilchrist w Glasgow, mimo posiadania alibi oraz braku twardych dowodów łączących go ze zbrodnią. Kluczową rolę w jego skazaniu odegrały uprzedzenia ksenofobiczne i antysemickie oraz fabrykowanie poszlak przez lokalną policję, a wyrok w ostatniej chwili zamieniono na dożywocie i ciężkie roboty w rygorystycznym więzieniu Peterhead. Dopiero po niemal dwudziestu latach, dzięki zaangażowaniu sir Arthura Conan Doyle'a oraz rzetelnych dziennikarzy, Slater został w 1927 roku zwolniony i w pełni uniewinniony, a jego sprawa doprowadziła do istotnych reform w szkockim systemie sądownictwa apelacyjnego.

Artur Virgílio Alves dos Reis był portugalskim finansistą i genialnym oszustem, który w 1925 roku przeprowadził największą aferę fałszerską w historii światowej bankowości. Wykorzystując podrabiane upoważnienia i mistrzowską mistyfikację, przekonał oficjalną brytyjską drukarnię Waterlow & Sons do dodrukowania legalnych matryc banknotów Banku Portugalii o łącznej wartości stanowiącej niemal 1% ówczesnego PKB kraju. Pieniądze wprowadzał do obiegu poprzez własny bank inwestycyjny, doprowadzając do potężnego kryzysu gospodarczego, załamania zaufania do waluty oraz głębokiej destabilizacji politycznej. Jego spektakularne oszustwo zostało w końcu wykryte, a Reis trafił na 20 lat do więzienia, stając się symbolicznym katalizatorem upadku Pierwszej Republiki i dojścia do władzy dyktatury António de Oliveiry Salazara.

Bogdan Dybizbański był młodocianym żołnierzem niepodległościowego podziemia, byłym więźniem niemieckich obozów koncentracyjnych Gross-Rosen i Buchenwald oraz członkiem Konspiracyjnego Związku Młodzieży Wielkopolskiej. 23 stycznia 1947 roku, wykonując rozkaz dowództwa wydany w obawie przed dekonspiracją, wspólnie ze Zbigniewem Kosmowskim zwabił w ruiny poznańskiego klasztoru bernardynów i zlikwidował Jana Stachowiaka – podejrzewanego o współpracę z Urzędem Bezpieczeństwa członka komunistycznego ZWM. Po brutalnym śledztwie, prowadzonym przez ubeckich oprawców, został po zaledwie kilkudniowym procesie pokazowym skazany na karę śmierci w trybie doraźnym i rozstrzelany 15 lutego 1947 roku, na tydzień przed ogłoszeniem oficjalnej amnestii. Jego ciało ukryto w nieznanym miejscu, a wyrok unieważniono i zrehabilitowano go dopiero po pięćdziesięciu latach, uznając motywację obrony ojczyzny i niepodległego bytu Państwa Polskiego.

Kapitan Urzędu Bezpieczeństwa oraz krwawy naczelnikiem aresztu UB przy ulicy Kochanowskiego w Poznaniu, który zapisał się w historii powojennej Wielkopolski jako wyjątkowo bezwzględny sadysta. Podczas przesłuchań młodocianych działaczy podziemia niepodległościowego stosował okrutne tortury fizyczne i psychiczne, zwykł mówić: „Tu jest Majdanek, a ja jestem szef”. W lutym 1947 roku dowodził śledztwem oraz osobiście kierował egzekucją Zbigniewa Kosmowskiego i Bogdana Dybizbańskiego, zadbawszy o to, by wyrok śmierci wykonano tuż przed ogłoszeniem powszechnej amnestii. Stał się jednym z wyrazistych symboli stalinowskiego aparatu represji, a miejsca ukrycia ciał jego nieletnich ofiar do dziś pozostają nieznane.

Jan Stachowiak był poznańskim gimnazjalistą i działaczem Konspiracyjnego Związku Młodzieży Wielkopolskiej, który po skreśleniu z listy uczniów wstąpił do komunistycznego Związku Walki Młodych, wzbudzając w podziemiu obawy o współpracę z Urzędem Bezpieczeństwa. 23 stycznia 1947 roku został zwabiony w ruiny poznańskiego klasztoru bernardynów pod pretekstem zakupu broni, gdzie zginął z rąk kolegów z konspiracji – Zbigniewa Kosmowskiego oraz Bogdana Dybizbańskiego. Kosmowski zadał mu ciosy nożem, podczas gdy Dybizbański ogłuszył go uderzeniami pistoletem, wykonując rozkaz wydany w obawie przed dekonspiracją organizacji. Śmierć Stachowiaka doprowadziła do natychmiastowych aresztowań, ekspresowego procesu pokazowego oraz rozstrzelania obu sprawców, a komunistyczne władze wykreowały zabitego na męczennika walki z „faszyzmem”.

Zbigniew Kosmowski był działaczem konspiracyjnym, przedwojennym harcerzem oraz byłym żołnierzem Armii Krajowej, który po II wojnie światowej dołączył do niepodległościowego Konspiracyjnego Związku Młodzieży Wielkopolskiej w Poznaniu. 23 stycznia 1947 roku, realizując rozkaz zabicia rzekomego konfidenta UB Jana Stachowiaka, zwabił go wspólnie z Bogdanem Dybizbańskim w ruiny klasztoru bernardynów i zadał mu śmiertelne ciosy nożem. Po brutalnym, przepełnionym torturami śledztwie UB stanął przed sądem w błyskawicznym procesie pokazowym i został skazany na karę śmierci, którą wykonano 15 lutego 1947 roku – zaledwie tydzień przed ogłoszeniem powojennej amnestii. Miejsce jego pochówku do dziś pozostaje nieznane, a w 1997 roku Sąd Wojewódzki w Poznaniu całkowicie go zrehabilitował, uznając, że działał w stanie wyższej konieczności na rzecz niepodległego bytu Polski.

Dziewczyna Sida Viciousa, basisty brytyjskiej grupy punkrockowej Sex Pistols oraz słynna postać amerykańskiej kontrkultury. Zanim trafiła do Londynu, zmagała się z ciężkimi zaburzeniami psychicznymi oraz głębokim uzależnieniem od heroiny, pracując jako striptizerka i groupie znanych zespołów rockowych. Jej tokstyczna relacja z Viciousem, naznaczona przemocą i ciągłym odurzeniem narkotykowym, uczyniła z nich jedną z najsłynniejszych i najbardziej autodestrukcyjnych par w historii muzyki. 12 października 1978 roku 20-letnia Spungen została znaleziona martwa z pojedynczą raną kłutą brzucha w pokoju nowojorskiego hotelu Chelsea, a o jej zabójstwo oskarżono Sida Viciousa.

Basista legendarnego zespołu Sex Pistols, przeszedł do historii jako jedna z najbardziej ikonicznych postaci brytyjskiej sceny punkrockowej. Jego burzliwy życiorys, naznaczony skrajną przemocą i głębokim uzależnieniem od heroiny, nieuchronnie zmierzał ku tragedii. W październiku 1978 roku został głównym podejrzanym o morderstwo swojej partnerki, Nancy Spungen, którą znaleziono z krytycznymi obrażeniami w nowojorskim hotelu Chelsea. Młody muzyk nie doczekał procesu – zmarł w wieku zaledwie 21 lat z powodu śmiertelnego przedawkowania narkotyków przed zakończeniem śledztwa.

Carlos Henrique Kaiser, brazylijski napastnik, przeszedł do historii sportu jako największy oszust w dziejach piłki nożnej, który przez ponad dwie dekady prowadził karierę zawodnika, nie potrafiąc grać w piłkę. Korzystając z ogromnej charyzmy, przyjaźni z gwiazdami futbolu oraz fałszywych rekomendacji, podpisywał kontrakty z największymi klubami w Brazylii i za granicą, takimi jak Flamengo, Fluminense czy Bangu. Unikał występów na boisku poprzez symulowanie ciągłych kontuzji, wręczanie łapówek dentystom za zaświadczenia lekarskie oraz wywoływanie bójek z kibicami na rozgrzewce, co skutkowało natychmiastową czerwoną kartką. Jego niezwykłe przekręty pozwoliły mu spędzić dekady w profesjonalnym sporcie, czerpać z tego sławę i finansowe korzyści oraz zakończyć bezprecedensową karierę bez rozegrania ani jednego pełnego meczu.

Amerykański weteran II wojny światowej, przeszedł do historii kryminalistyki jako sprawca pierwszej współczesnej masowej strzelaniny w historii Stanów Zjednoczonych. 6 września 1949 roku w Camden w stanie New Jersey wyszedł na ulice swojej dzielnicy z pistoletem Luger i w ciągu zaledwie 12 minut zastrzelił 13 przypadkowych osób, w tym troje dzieci. Jego krwawy amok, nazwany przez prasę „Spacerem Śmierci”, był efektem rosnącej paranoi, narastających konfliktów z sąsiadami oraz głębokiej traumy wojennej. Po bezprecedensowym oblężeniu został ujęty przez policję, a ze względu na zdiagnozowaną schizofrenię paranoidalną spędził resztę życia w zamkniętym szpitalu psychiatrycznym, nigdy nie stając przed sądem.

Wybitna brytyjska autorka powieści detektywistycznych i twórczyni postaci Herculesa Poirot, w grudniu 1926 roku stała się bohaterką historii bardziej tajemniczej niż fabuły jej własnych książek. Po gwałtownej kłótni ze zdradzającym ją mężem pisarka opuściła swój dom, a jej porzucone auto z włączonymi reflektorami odnaleziono na skraju urwiska. Tajemnicze zniknięcie wywołało ogólnokrajową panikę – w trwających 11 dni poszukiwaniach brały udział tysiące policjantów, samoloty, a nawet Arthur Conan Doyle, który próbował odnaleźć koleżankę po fachu z pomocą medium. Autorkę odnaleziono wreszcie w luksusowym hotelu w Harrogate, gdzie zameldowała się pod nazwiskiem kochanki swojego męża, do końca życia utrzymując, że na skutek załamania nerwowego całkowicie straciła pamięć o tym epizodzie.

Aleksander Barteniew był młodym, wywodzącym się z rosyjskiej arystokracji kornetem Lejbgwardyjskiego Grodzieńskiego Pułku Huzarów, który w lutym 1890 roku zapisał się na kartach historii XIX-wiecznej Warszawy jako sprawca głośnego morderstwa. Prowadząc romans z wybitną polską aktorką Marią Wisnowską, popadł w obsesyjną zazdrość i zaborczość, nie potrafiąc pogodzić się z faktem, że uwielbiana przez publiczność artystka nigdy nie stanie się jego wyłączną własnością. 30 listopada 1890 roku w wynajętym mieszkaniu przy ulicy Nowogrodzkiej zastrzelił aktorkę z pistoletu, po czym podjął nieudaną próbę samobójczą i spędził noc przy jej zwłokach. Jego późniejszy proces sądowy w Warszawie stał się wielkim widowiskiem medialnym i kryminalnym, w wyniku którego skazano go na degradację oraz karę ciężkich robót, wywołując powszechne dyskusje o granicy między obsesyjną miłością a zimną zbrodnią.

Maria Wisnowska była jedną z najpopularniejszych i najbardziej charyzmatycznych aktorek dramatycznych Warszawskich Teatrów Rządowych pod koniec XIX wieku, uwielbianą przez publiczność za role w sztukach komediowych i melodramatycznych. Jej błyskotliwą karierę i życie osobiste przerwał tragiczny romans z rosyjskim oficerem gwardii carskiej, Aleksandrem Barteniewem, który owładnięty był obsesyjną zazdrością i zazdrosną chęcią posiadania aktorki na własność. 30 listopada 1890 roku w mieszkaniu w Warszawie Barteniew zastrzelił 29-letnią aktorkę z pistoletu, po czym próbował odebrać sobie życie, co wywołało olbrzymi skandal obyczajowy i wstrząsnęło całą XIX-wieczną Polską. Proces mordercy stał się głośnym wydarzeniem sądowym i medialnym, a sama tragedia stała się kanwą licznych dzieł literackich, w tym opowiadania "Sprawa korneta Jełagina" wybitnego pisarza Iwana Buniina.

Aron Ralston był amerykańskim alpinistą i miłośnikiem sportów ekstremalnych, który w kwietniu 2003 roku stał się bohaterem jednej z najbardziej niewiarygodnych historii o przetrwaniu w dziejach. Podczas samotnej wędrówki w kanionie Bluejohn w stanie Utah został uwięziony przez 360-kilogramowy głaz, który osunął się i zmiażdżył jego prawą rękę, przygniatając ją do ściany szczeliny. Po pięciu dniach, braku pożywienia i kończącej się wodzie, w obliczu nieuchronnej śmierci podjął drastyczną decyzję – złamał własne kości przedramienia i samemu dokonał amputacji ręki za pomocą stępionego noża wielofunkcyjnego. Po opuszczeniu kanionu i przejściu kilku kilometrów został odnaleziony przez turystów, a jego wstrząsająca walka o życie stała się inspiracją dla książki oraz nagrodzonego Oscarem filmu "127 godzin".

Betsy Aardsma była 22-letnią studentką literatury angielskiej na Pennsylvania State University, która 28 listopada 1969 roku została zamordowana w niewyjaśnionych do dziś okolicznościach w uniwersyteckiej bibliotece Pattee Library. Dziewczyna została ugodzona pojedynczym pchnięciem noża w serce między regałami z książkami, a z powodu czerwonej sukienki i braku widocznej krwi świadkowie początkowo myśleli, że po prostu zemdlała. Sprawca zdołał spokojnie opuścić budynek, zanim personel i ratownicy zorientowali się, że doszło do brutalnego zabójstwa, co całkowicie zaprzepaściło zabezpieczenie kluczowych śladów na miejscu zbrodni. Mimo przesłuchania tysięcy osób i wytypowania głównych podejrzanych, morderstwo Betsy Aardsma pozostaje jedną z najbardziej znanych i mrocznych nierozwiązanych tajemnic w historii amerykańskich kampusów.

Stephen Jackley był brytyjskim studentem geografii i założycielem jednoosobowego nieformalnego ruchu rewolucyjnego, który w 2008 roku przeprowadził serię zbrojnych napadów na banki w Wielkiej Brytanii. Inspirowany postacią Robin Hooda, rabował instytucje finansowe z bronią w ręku, planując przeznaczyć zrabowane fundusze na pomoc ubogim i walkę z globalnym kapitałem. Jego przestępcza kariera zakończyła się w stanie Vermont w USA, gdzie został aresztowany podczas próby zakupu broni palnej na sfałszowane dokumenty. Po zdiagnozowaniu u niego zespołu Aspergera w trakcie odbywania kary więzienia, Jackley zreorganizował swoje życie, a po wyjściu na wolność opisał swoje losy w książce, stając się autorem i aktywistą na rzecz osób w spektrum autyzmu.

Maria Lewandowska była 26-letnią elegancką poznanianką i córką powstańca wielkopolskiego, która jesienią 1931 roku wstrząsnęła poznańską wyższą sferą, stając się główną bohaterką tak zwanej „afery anonsowej”. Używając drogi pocztowej oraz szyfrowanego ogłoszenia prasowego pod pretekstem zakupu małego psa, wysłała maszynowe anonimy do około 30 szanowanych obywateli – w tym adwokatów, lekarzy, polityków i wyższych dostojników kościelnych – grożąc ujawnieniem ich żonom i przełożonym rzekomych „usług jej ciała” w zamian za łapówki. Ujęta przez policję pod kawiarnią „Wielkopolanka” podczas odbierania gotówki ze skrytki redakcyjnej, wielokrotnie zmieniała zeznania, wymyślała fikcyjne szajki i sprytnie ukrywała maszynę do pisania, co doprowadziło do głośnego i oblężonego przez tłumy procesu w marcu 1932 roku. Ostatecznie, po przebadaniu jej przez biegłych psychiatrów, została uznana za osobę z zaburzeniami psychicznymi (mitomankę o skłonnościach do fantazjowania) i skazana na karę w zawieszeniu, przechodząc do historii dwudziestolecia międzywojennego jako jedna z najbardziej zuchwałych szantażystek.

Matka Teresa z Kalkuty, święta Kościoła katolickiego i laureatka Pokojowej Nagrody Nobla, budzi dziś znaczne kontrowersje, a krytycy zarzucają jej idealizowanie ludzkiego cierpienia zamiast jego skutecznego leczenia. W prowadzonych przez jej zakon hospicjach bezdomni i chorzy dogorywali w urągających warunkach sanitarnych, pozbawieni profesjonalnej opieki medycznej oraz odpowiednich środków przeciwbólowych. Jednocześnie, według relacji badaczy i byłych współpracowników, gigantyczne fundusze zebrane od darczyńców z całego świata trafiały głównie na konta Watykanu i rozbudowę struktury zakonu, a nie na realną poprawę losu najuboższych. Kontrowersje pogłębiają również jej bliskie relacje z krwawymi dyktatorami, takimi jak Jean-Claude Duvalier, oraz stanowczy sprzeciw wobec antykoncepcji i praw kobiet.

James Holmes był 24-letnim byłym studentem doktoranckim neurobiologii, który 20 lipca 2012 roku przeprowadził krwawy zamach w kinie w Aurora w stanie Kolorado podczas nocnej premiery filmu "Mroczny Rycerz powstaje". Ubrany w sprzęt taktyczny, maskę przeciwgazową i uzbrojony w broń palną rozpylił w sal kinowej gaz łzawiący, po czym otworzył ogień do widowni, zabijając 12 osób i raniąc 70 innych. Został ujęty na parkingach przed kompleksem bez oporu, a śledczy odkryli w jego mieszkaniu skomplikowaną pułapkę naszpikowaną materiałami wybuchowymi i zapalającymi, mającą zabić wkraczających policjantów. Podczas głośnego procesu obrona wskazywała na jego ciężką schizofrenię paranoidalną, jednak ława przysięgłych uznała go za poczytalnego w momencie zbrodni, skazując go na dwanaście dożywoci bez możliwości ubiegania się o przedterminowe zwolnienie oraz dodatkowe 3318 lat więzienia.

Andrzej Szczerba-Bazaliński, znany jako „Wampir z Podhala”, był przedwojennym zbójnikiem i recydywistą, który na przełomie lat 20. i 30. XX wieku terroryzował pogranicze polsko-czechosłowackie. Po spektakularnej ucieczce z więzienia w Nowym Sączu dokonał w listopadzie 1930 roku krwawej masakry na Zoniówce koło Zakopanego, gdzie zamordował siekierą i spalił w chałupie rodzinę Chyców. Przez prawie trzy lata wymykał się wielkim obławom w Pieninach i Gorcach, stając się antybohaterem prasowych doniesień i ludowych legend. Został ujęty dopiero w lipcu 1933 roku w okolicach Mszany Dolnej w wyniku obserwacji jego kochanki. Mimo symulowania obłędu i prób samobójczych na sali sądowej, skazano go na karę śmierci i powieszono w grudniu 1934 roku.

Dariusz Przywieczerski był reformatorem handlu zagranicznego w PRL oraz potężnym biznesmenem, który na przełomie lat 80. i 90. XX wieku zyskał miano „mózgu” gigantycznej afery FOZZ. Jako prezes Centrali Handlu Zagranicznego „Universal” wykorzystywał skomplikowane schematy finansowe i spółki offshore do nielegalnego skupu polskiego długu zagranicznego oraz wyprowadzania państwowych milionów na prywatne konta. Gdy sprawa wyszła na jaw, zdołał uciec z Polski i przez niemal dwie dekady ukrywał się przed wymiarem sprawiedliwości w Stanach Zjednoczonych, prowadząc luksusowe życie w Florydzie. W 2018 roku doszło do jego przełomowej ekstradycji do kraju, gdzie spędził ostatnie lata w więzieniu, stając się jednym z najważniejszych symboli patologii polskiej transformacji ustrojowej.

Polski ekonomista, tajny współpracowniki Wojskowych Służb Informacyjnych (pseudonim „Dix”) oraz główny oskarżony w aferze Funduszu Obsługi Zadłużenia Zagranicznego (FOZZ). W latach 1989–1990 sprawował funkcję dyrektora generalnego FOZZ, funduszu powołanego oficjalnie do nielegalnego wykupu polskiego długu zagranicznego na wtórnym rynku po obniżonych cenach. Pod jego kierownictwem doszło do wielomilionowych malwersacji finansowych, niegospodarności oraz wyprowadzania środków publicznych do prywatnych spółek i podmiotów zagranicznych. W głośnym i wieloletnim procesie sądowym został w 2005 roku skazany na karę 9 lat pozbawienia wolności oraz wysoką grzywnę za sprzeniewierzenie funduszy państwowych. Więzienie opuścił po odbyciu większości wyroku w 2013 roku, pozostając jedną z kluczowych postaci symbolizujących patologie transformacji ustrojowej w Polsce.

Stefan Ossowiecki był wybitnym inżynierem chemikiem oraz najsłynniejszym polskim jasnowidzem i medium okresu międzywojennego, którego rzekome zdolności parapsychologiczne badali naukowcy w całej Europie. Zasłynął widowiskowymi pokazami czytania zapieczętowanych listów, odnajdywania zaginionych przedmiotów oraz teleportacji obiektów, zyskując wielkie uznanie w wyższych sferach II Rzeczypospolitej, w tym u samego Józefa Piłsudskiego. Tuż przed wybuchem II wojny światowej przewidział własną tragiczną śmierć oraz nadchodzącą katastrofę Polski, odmówiwszy jednak opuszczenia Warszawy. Zginął rozstrzelany przez Niemców 5 sierpnia 1944 roku w masowej egzekucji w ruinach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych podczas rzezi Woli, a jego ciała nigdy nie odnaleziono.

Józef Gębski (postać o nieznanej prawdziwej tożsamości) to XIX-wieczny oszust i sprawca głośnego zabójstwa profesora Ludwika Zejsznera. Zatrudniony na początku 1871 roku jako służący starszego naukowca, wkrótce po podjęciu pracy udusił go we śnie na tle rabunkowym, dopuszczając się plądrowania jego krakowskiego mieszkania. W trakcie śledztwa i jesiennego procesu w 1871 roku wyszło na jaw, że Gębski od lat posługiwał się fałszywymi nazwiskami oraz zmyślonymi biografiami, podając się m.in. za powstańca styczniowego czy syberyjskiego zesłańca. Mimo międzynarodowych zapytań wysyłanych przez sąd do urzędów w całej Europie, oskarżony do końca odmówił wyjawienia swoich prawdziwych personaliów. Choć pierwotnie został skazany na śmierć przez powieszenie, cesarz Franciszek Józef skorzystał z prawa łaski, zamieniając mu karę na dożywotnie więzienie.

Mężczyzna o lisich oczach był nieuchwytnym liderem lub kluczowym członkiem grupy przestępczej znanej jako „Potwór o 21 Twarzach”, która w latach 1984–1985 terroryzowała japońskie koncerny spożywcze, w tym Glico i Morinaga. Szantażyści porywali prezesów firm, podpalali budynki oraz podrzucali do sklepów zatrutą cyjankiem żywność, wysyłając przy tym do mediów kpiące, bezczelne listy drwiące z bezradności służb. Rysopis „mężczyzny o lisich oczach” powstał na podstawie zeznań świadków oraz policjanta, który minął go nocą w pobliżu punktu przekazania okupu, zapamiętując jego skośne, lisie oczy, atletyczną budowę ciała i chłodne, opanowane spojrzenie. Mimo zakrojonego na ogromną skalę śledztwa, angażującego ponad milion policjantów i doprowadzającego jednego z szefów policji do samobójstwa, podejrzany nigdy nie został zidentyfikowany, a cała sprawa przedawniła się w 2001 roku.

Wybitny polski geolog, mineralog, paleontolog oraz pionier nowoczesnych badań terenowych Tatr i Karpat. Jako profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego stworzył pierwszą szczegółową mapę geologiczną Tatr oraz opisał liczne niespotykane dotąd gatunki skamieniałości. W trakcie wieloletnich wypraw badawczych z pasją dokumentował również kulturę ludową Podhala, zbierając unikalne pieśni, zwyczaje i podania góralskie. Jego dorobek naukowy i etnograficzny przyniósł mu uznanie w całej XIX-wiecznej Europie. Prace nad podsumowaniem wieloletnich badań przerwała tragiczna śmierć – w 1871 roku badacz został zamordowany w swoim warszawskim mieszkaniu na tle rabunkowym.

Marian Cynarski był polskim sędzią, działaczem społecznym oraz politykiem, sprawującym w latach 1923–1927 urząd prezydenta Łodzi. Jako włodarz miasta zasłużył się rozwojem miejskiej infrastruktury i kultury, inicjując budowę Parku Ludowego na Zdrowiu, rozbudowując placówki medyczne oraz powołując Miejską Galerię Sztuki i Nagrodę Literacką Miasta Łodzi. Pracował również jako pedagog, wykładając m.in. prawo i historię w łódzkim gimnazjum żeńskim. Jego kadencję i życie przerwał tragiczny zamach – 14 kwietnia 1927 roku został zamordowany na klatce schodowej swojego mieszkania przez niezadowolonego mieszkańca, co wstrząsnęło ówczesną opinią publiczną.

Legendarny król łódzkiego półświatka i jeden z najbardziej wpływowych gangsterów II Rzeczypospolitej. W dwudziestoleciu międzywojennym stworzył na łódzkich Bałutach potężne przestępcze imperium, kontrolujące wymuszenia, haracze, paskarstwo oraz nielegalne domy gry. Założył bezprecedensowe biuro pośrednictwa „Eskompte”, które pod płaszczykiem legalnej działalności odzyskiwało długi i rozstrzygało spory międzymafijne, zastępując sądy w świecie przestępczym. Mimo brutalnych metod, zabójstwa rywala Srula Kalmy Tatarkiewicza i licznych procesów, cieszył się w Łodzi powszechnym posłuchem, budując wokół siebie mit lokalnego „Janosika”, który pomagał ubogim i dbał o porządek w swojej dzielnicy.

Iga Korczyńska (właściwie Jadwiga Wielgus) była utalentowaną warszawską tancerką baletową i gwiazdą przedwojennych teatrzyków rewiowych, uznawaną w latach 20. XX wieku za cudowne dziecko sceny rozrywkowej. Jej obiecująco rozwijającą się karierę brutalnie przerwał toksyczny związek z Zachariaszem Drożyńskim, który znęcał się nad nią psychicznie i fizycznie, kontrolował jej finanse oraz groził jej śmiercią, gdy próbowała od niego odejść. 6 sierpnia 1931 roku Drożyński wdarł się z bronią za kulisy teatrzyku „Ananas” przy ulicy Marszałkowskiej i zastrzelił 20-letnią artystkę w jej własnej garderobie. Sprawa ta wstrząsnęła międzywojenną Polską i stała się przedmiotem głośnego procesu sądowego, w którym morderca – skazany ostatecznie na zaledwie kilka lat więzienia dzięki uznaniu działania w afekcie – stał się symbolem bezkarnej przemocy domowej.

Młodą Amerykanka, której tragiczna śmierć stała się podstawą jednego z najgłośniejszych i najbardziej makabrycznych procesów sądowych w historii stanu New Jersey. Cierpiąca na ciężką depresję i niedożywienie kobieta została odnaleziona martwa w pustej wannie w domu w East Orange, a przy jej ciele znaleziono rzekomy list samobójczy. Rychłe śledztwo ujawniło jednak, że za jej śmiercią stały matka oraz dwie ciotki – ubrane na czarno siostry Ward, określane przez prasę mianem „czarnych wdów”. Kobiety przez długi czas systematycznie znęcały się nad Ocey, głodziły ją i podawały jej leki odurzające, aby wyłudzić wysokie odszkodowanie z polis ubezpieczeniowych na jej życie. Sprawa zakończyła się procesem i skazaniem jej opiekunek, stając się klasycznym przykładem ponurej historii kryminalnej początków XX wieku.

Zachariasz Drożyński był urokliwym przedwojennym bon vivantem, utracjuszem i mordercą, który stał się bohaterem jednego z najbardziej skandalicznych procesów sądowych II Rzeczypospolitej. Przez lata żerował finansowo i emocjonalnie na młodszej o osiem lat tancerce Idze Korczyńskiej, izolując ją od otoczenia, stosując brutalną przemoc i doprowadzając do ruiny jej rozwijającą się karierę sceniczną. Gdy kobieta postanowiła ostatecznie zakończyć toksyczną relację, Drożyński 6 sierpnia 1931 roku wkroczył do garderoby teatrzyku „Ananas” przy ul. Marszałkowskiej w Warszawie i z zimną krwią zastrzelił artystkę z pistoletu. Zaplanowana obrona, wsparta manipulacją opinii publicznej i odwoływaniem się do „zbrodni z miłości”, przyniosła szokujący rezultat: sąd uznał, że działał w silnym afekcie pod wpływem zazdrości i skazał mordercę na zaledwie pięć lat więzienia.

Wybitny polski ekolog, zoolog i profesor Uniwersytetu Warszawskiego, uznawany za jednego z twórców polskiej szkoły ekologicznej. Podczas II wojny światowej angażował się w tajne nauczanie oraz walczył w powstaniu warszawskim pod pseudonimem „Antoni” jako porucznik w Batalionie „Kiliński”. W latach 50. XX wieku znalazł się w centrum jednego z najgłośniejszych procesów poszlakowych w PRL-u, gdy został oskarżony o otrucie cyjankiem swojej drugiej żony, Teresy. Po wieloletnich bataliach sądowych i ponownym rozpatrzeniu sprawy Sąd Najwyższy w 1960 roku ostatecznie oczyścił go z zarzutów i uniewinnił. Po wyroku powrócił do pracy naukowej na uczelni i w Polskiej Akademii Nauk, pozostając autorytetem w dziedzinie badania populacji i ekologii teoretycznej.

Amerykańskim detektyw Departamentu Policji w San Francisco (SFPD), najbardziej znany jako główny śledczy w sprawie seryjnego mordercy Zodiaka. Po zabójstwie taksówkarza Paula Stine’a w październiku 1969 roku objął prowadzenie dochodzenia, stając się publiczną twarzą trwającej dekady obławy na nieuchwytnego zamachowca. Zasłynął ze swojego charakterystycznego stylu – nosił dopasowane garnitury, płaszcze i noszoną na szelkach kaburę, co bezpośrednio zainspirowało postać „Brudnego Harry’ego” graną przez Clinta Eastwooda oraz postać detektywa Franka Bullitta graną przez Steve’a McQueena. Choć w 1978 roku wycofano go ze sprawy z powodu podejrzeń o wysyłanie anonimowych listów chwalących jego własną pracę, przez resztę życia powracał do tematu Zodiaka, wyrażając żal, że nigdy nie udało się jednoznacznie udowodnić winy głównym podejrzanym. W filmie Davida Finchera „Zodiak” z 2007 roku w postać Toschiego wcielił się aktor Mark Ruffalo.

29-letni amerykański taksówkarz oraz studentem nauk społecznych na San Francisco State College, który stał się ostatnią potwierdzoną ofiarą seryjnego mordercy Zodiaka. W nocy 11 października 1969 roku przyjął w centrum San Francisco pasażera, który zamówił kurs do zamożnej dzielnicy Presidio Heights. Po dotarciu na skrzyżowanie ulic Washington i Cherry napastnik strzelił Stine’owi w głowę z bliskiej odległości, po czym odciął fragment jego zakrwawionej koszuli i zabrał portfel oraz kluczyki. Mimo że świadkowie zauważyli mordercę w trakcie zbrodni i natychmiast powiadomili policję, w wyniku pomyłki w komunikacji radiowej sprawca zdołał zbiec. Kilka dni później Zodiak przesłał do redakcji gazety San Francisco Chronicle list zawierający wycięty kawałek koszuli Stine’a, co ostatecznie potwierdziło jego odpowiedzialność za ten zamach i wstrząsnęło całą metropolią.

Polski oszust i sprawca głośnego mordu w Krakowie. Mimo braku wyższego wykształcenia przez lata skutecznie udawał lekarza oraz studenta medycyny Uniwersytetu Jagiellońskiego, wyłudzając oszczędności od podatnych na manipulację osób. Jego główną ofiarą stała się schorowana krakowska handlarka Maria Gałuszkowa, którą mamił obietnicą ślubu i wyciągał od niej znaczne sumy pieniędzy. Gdy kobieta odkryła oszustwo i zażądała zwrotu majątku, Wójcik w sierpniu 1955 roku otruł ją, a następnie rozczłonkował jej ciało i rozesłał pociągami do Wrocławia i Gdyni. W 1958 roku, po głośnym procesie, został skazany na karę dożywocia (zamienioną później na 25 lat więzienia); zakład karny opuścił w 1978 roku, a dwa lata później zmarł.

Zodiac Killer to nieuchwycony do dziś seryjny morderca, który w latach 1968–1969 terroryzował obszar Północnej Kalifornii, brutalnie atakując młode pary i samotne osoby. Przydomek ten przybrał sam sprawca, wysyłając do lokalnych gazet szyfrowane listy, fragmenty zakrwawionych ubrań swoich ofiar oraz groźby przeprowadzenia zamachów na dzieci. Mimo przypisania mu co najmniej pięciu morderstw i dwóch prób usiłowania zabójstwa, sam w pismach do prasy przyznawał się do zgładzenia aż 37 osób, igrając z opinią publiczną i organami ścigania. Śledztwo w jego sprawie stało się jednym z najdroższych, najbardziej skomplikowanych i najbardziej uzależniających dochodzeń w historii amerykańskiej kryminalistyki.

Amerykański prawnik, który wraz ze swoją partnerką Cecelią Shepard stał się celem ataku Zodiaka w nocy 27 września 1969 roku nad jeziorem Berryessa w Kalifornii. 20-letni wówczas student prawa przebywał na pikniku, gdy zamaskowany napastnik w charakterystycznym czarnym kapturze z symbolem celownika sterroryzował ich bronią, skrępował, a następnie wielokrotnie zadał obojgu rany kłute nożem. Mimo ciężkich obrażeń klatki piersiowej i pleców Hartnell zdołał przeżyć atak, podczas gdy Shepard zmarła w szpitalu dwa dni później. W kolejnych dekadach zbudował pomyślną karierę jako ceniony adwokat specjalizujący się w prawie cywilnym i rodzinnym w południowej Kalifornii. Jego szczegółowe zeznania dotyczące wyglądu stroju, postury oraz zachowania napastnika stały się jednym z najważniejszych źródeł wiedzy dla śledczych badających sprawę Zodiaka.

22-letnia amerykańska studentka Pacific Union College, która stała się jedną z tragicznych ofiar seryjnego mordercy Zodiac Killera. W nocy 27 września 1969 roku wypoczywała na pikniku ze swoim znajomym Bryanem Hartnellem nad brzegiem jeziora Berryessa w hrabstwie Napa. Zostali zaskoczeni i sterroryzowani przez zamaskowanego napastnika w czarnym kapturze z wyhaftowanym symbolem celownika, który po skrępowaniu obojga zadał jej dziesięć ran kłutych nożem. Mimo ciężkich obrażeń Shepard zachowała przytomność na tyle długo, by podać przybyłym policjantom szczegółowy opis wyglądu, stroju oraz zachowania mordercy. Zmarła dwa dni później w szpitalu w Napa w wyniku odniesionych obrażeń, a jej relacja – w połączeniu z zeznaniami Hartnella – stanowiła jeden z najważniejszych materiałów dowodowych w śledztwie.

16-letnia amerykańska uczennicą Hogan High School w Vallejo w stanie Kalifornia, która wraz ze swoim partnerem Davidem Faradayem stała się pierwszą potwierdzoną ofiarą seryjnego mordercy Zodiaka. W wieczór 20 grudnia 1968 roku para udała się na swoją pierwszą randkę, zatrzymując się na poboczu przy Lake Herman Road niedaleko Benicii. Nieznany sprawca zastraszył nastolatków bronią palną i zmusił ich do opuszczenia samochodu, a następnie otworzył do nich ogień. Faraday został śmiertelnie postrzelony, a Jensen próbowała uciekać, jednak zamachowiec zadał jej pięć strzałów w plecy, zabijając ją na miejscu. Zbrodnia przy Lake Herman Road wstrząsnęła lokalną społecznością i zapoczątkowała krwawą serię ataku Zodiaka w rejonie Zatoki San Francisco, która do dziś pozostaje jedną z najbardziej znanych tajemnic w historii amerykańskiej policji.

22-letnią amerykańska kelnerką z Vallejo w stanie Kalifornia, która stała się kolejną ofiarą seryjnego mordercy znanego jako Zodiak. W nocy 4 lipca 1969 roku przebywała w zaparkowanym samochodzie na punkcie widokowym Blue Rock Springs ze swoim znajomym, 19-letnim Michaelem Mageau, gdy podjechał do nich nieznany mężczyzna i otworzył ogień z pistoletu. Ferrin odniosła wielokrotne rany postrzałowe i zmarła niedługo po przewiezieniu do szpitala, natomiast Mageau przeżył atak mimo ciężkich obrażeń i podał policji rysopis napastnika. Kilkadziesiąt minut po zamachu sprawca zadzwonił z pobliskiej budki telefonicznej na posterunek policji, przyznając się zarówno do tego ataku, jak i do morderstwa Davida Faradaya i Betty Lou Jensen sprzed pół roku. Wokół postaci Ferrin narosło wiele teorii spiskowych sugerujących, że mogła znać mordercę przed śmiercią, jednak żadna z tych hipotez nie została oficjalnie potwierdzona przez śledczych.

Amerykańskim nastolatek i uczeń szkoły średniej z Benicii w stanie Kalifornia, który stał się pierwszą oficjalną ofiarą nieuchwytnego seryjnego mordercy znanego jako Zodiak. W wieczór 20 grudnia 1968 roku 17-letni Faraday przebywał na swojej pierwszej randce z 16-letnią Betty Lou Jensen w ustronnym punkcie widokowym przy Lake Herman Road. Napastnik uszkodził ich zaparkowany samochód, po czym zmusił parę do wyjścia na zewnątrz grożąc im bronią palną i postrzelił ich z bliskiej odległości. Faraday zginął na miejscu od pojedynczego strzału w głowę, a ciało jego partnerki odnaleziono kilkanaście metrów dalej. To tragiczne podwójne zabójstwo zapoczątkowało krwawą serię ataku Zodiaka w rejonie Zatoki San Francisco oraz jedną z najbardziej skomplikowanych i tajemniczych spraw w historii amerykańskiej kryminalistyki.

Amerykański obywatel, który jako jedna z nielicznych osób przeżył bezpośredni atak seryjnego mordercy znanego jako Zodiak. W nocy 4 lipca 1969 roku 19-letni wówczas Mageau przebywał w zaparkowanym samochodzie na punkcie widokowym Blue Rock Springs w Vallejo z Darlene Ferrin, gdy nieznany sprawca ostrzelał ich z bliskiej odległości. Mimo odniesienia poważnych ran postrzałowych twarzy, szyi i klatki piersiowej zdołał przeżyć, a jego zeznania dostarczyły policji pierwszego szczegółowego rysopisu zamachowca. Po latach od tragedii, w 1991 roku, podczas ponownego okazania zdjęć wytypował jako potencjalnego napastnika Arthura Leigh Allena – głównego podejrzanego w sprawie. Borykając się przez całe życie z traumą powojenną, problemami osobistymi oraz uzależnieniami, Mageau pozostał kluczowym świadkiem w jednym z najbardziej skomplikowanych śledztw w historii amerykańskiej policji.

Amerykańska studentka, której brutalne morderstwo na kampusie Riverside City College w Kalifornii stało się jedną z najsłynniejszych nierozwiązanych spraw kryminalnych w historii stanu. W wieczór 30 października 1966 roku 18-letnia Bates udała się do uczelnianej biblioteki, po czym jej ciało ze śladami brutalnego pobicia i licznych ran ciętych odnaleziono następnego dnia rano w pobliskiej uliczce. Śledztwo wykazało, że morderca celowo uszkodził jej samochód (zwierając przewód rozdzielacza), a następnie zaoferował pomoc, zwabiając ją w ustronne miejsce. W kolejnych miesiącach lokalna policja oraz prasa otrzymały anonimowe listy od sprawcy, opisujące szczegóły zbrodni i zapowiadające kolejne ataki. Choć w 1971 roku słynny seryjny morderca Zodiak przyznał się w liście do zamordowania Bates, władze policyjne z Riverside po latach badań wykluczyły jego udział, a sprawa jej zabójstwa do dziś pozostaje nierozwiązana.

Norweską pisarka, tłumaczka i jedną z najważniejszych muz europejskiej bohemy artystycznej przełomu XIX i XX wieku. W Berlinie fascynowała najwybitniejszych twórców epoki – w tym Edvarda Muncha, który uwiecznił ją na wielu płótnach, oraz Augusta Strindberga. W 1893 roku poślubiła polskiego pisarza Stanisława Przybyszewskiego, stając się wraz z nim ikoniczną postacią środowiska Młodej Polski i bywalczynią krakowskich salonów literackich. Oprócz roli natchnienia dla innych artystów pisała własne dramaty, poematy prozą oraz opowiadania, charakteryzujące się głębokim psychologizmem i dekadenckim klimatem. Jej burzliwe życie zakończyło się tragicznie w Tyflisie (obecnym Tbilisi), gdzie w wieku zaledwie 33 lat została zastrzelona w pokoju hotelowym przez szaleńczo w niej zakochanego młodego wielbiciela, Władysława Emeryka, który zaraz potem popełnił samobójstwo.

Polskim pisarz, dramaturg, poeta oraz jeden z czołowych teoretyków europejskiego modernizmu i Młodej Polski. Zyskał międzynarodowy rozgłos w Berlinie jako charyzmatyczny lider cyganerii artystycznej, głoszący hasło „sztuka dla sztuki” oraz koncepcję „nagiej duszy” skrytej pod powierzchniową moralnością. Tworzył zarówno po polsku, jak i po niemiecku, wywierając ogromny wpływ na ewolucję ekspresjonizmu poprzez swoje skandalizujące powieści, dramaty i poematy prozą. W życiu prywatnym słynął z bezkompromisowego, burzliwego stylu życia, skandali obyczajowych oraz licznych romansów z fascynującymi postaciami epoki. Po tragedii w Tyflisie i śmierci żony, Dagny Juel, poślubił Jadwigę Kasprowiczową, a w późniejszych latach życia angażował się w państwową służbę kulturalną w niepodległej Polsce, pracując m.in. w Kancelarii Prezydenta RP.

Syn bogatego właściciela kopalni w rejonie Kaukazu oraz wielbiciel i bliski znajomy małżeństwa Przybyszewskich. Pod pretekstem zorganizowania wyprawy wypoczynkowej zwabił Dagny Juel wraz z jej synem do Tyflisu (dzisiejszego Tbilisi), obiecując rychłe dołączenie jej męża, Stanisława Przybyszewskiego. Tam, po kilku tygodniach oczekiwania, 5 czerwca 1901 roku zastrzelił 33-letnią pisarkę w pokoju hotelowym, po czym sam odebrał sobie życie. W pozostawionych listach motywował swój czyn desperacką miłością oraz chęcią „wyzwolenia” niezwykłej muzy z rąk krzywdzącego ją męża. Mroczny i dramatyczny finał tej relacji wstrząsnął ówczesnym środowiskiem artystycznym i na zawsze wpisał się w legendę europejskiej bohemy.

Niezidentyfikowany seryjny morderca, który terroryzował Nowy Orlean oraz okoliczne miejscowości w stanie Luizjana w latach 1918–1919. Napastnik zakradał się nocą do domów – wycinając lub wyważając dłutem panele w drzwiach – i atakował śpiące osoby narzędziami znalezionymi na miejscu, najczęściej siekierami należącymi do samych ofiar. Większość jego celów stanowili włoscy imigranci i właściciele lokalnych sklepów spożywczych, co doprowadziło do powstania teorii łączących zbrodnie z porachunkami mafijnymi lub motywami ksenofobicznymi. Sprawca przeszedł do historii popkultury m.in. za sprawą opublikowanego w marcu 1919 roku listu do prasy, w którym groził kolejnymi zabójstwami, obiecując jednocześnie darowanie życia wszystkim tym, w których domach będzie grał jazz – co sprawiło, że tamtej nocy całe miasto wypełniło się muzyką. Mimo przypisywania mu od 6 do kilkunastu zabójstw oraz zranienia wielu innych osób, tożsamość Axemana nigdy nie została ustalona, a seria ataku ustała równie nagle i tajemniczo, jak się rozpoczęła.

Amerykańska przestępczynią i poetka, która wraz ze swoim partnerem Clyde’em Barrowem urosła do rangi ikony ery wrogów publicznych lat 30. XX wieku. Choć wbrew późniejszej legendzie rzadko brała udział w bezpośredniej wymianie ognia, odpowiadała za logistykę gangu, ukrywanie broni oraz podtrzymywanie romantycznego mitu ich ucieczki w pisywanych przez siebie wierszach. Jej wizerunek z cygarem i pistoletem, odnaleziony przez policję na niewywołanych kliszach fotograficznych, błyskawicznie obiegł amerykańską prasę, tworząc postać bezwzględnej morderczyni. Jej brutalna historia skończyła się 23 maja 1934 roku w Luizjanie, gdy samochód pary został ostrzelany w policyjnej zasadzce, w której Bonnie zginęła na miejscu od kilkudziesięciu ran postrzałowych.

Amerykański przestępca i przywódca słynnego gangu Barrowa, który w latach 1932–1934 terroryzował środkowe Stany Zjednoczone w okresie Wielkiego Kryzysu. Prowadząc bezwzględną działalność przestępczą wraz ze swoją partnerką Bonnie Parker, dokonywał napadów na banki, sklepy oraz stacje benzynowe, dopuszczając się przy tym licznych morderstw na funkcjonariuszach policji i osobach postronnych. Jego brutalność oraz skrajna nienawiść do wymiaru sprawiedliwości ukształtowały się podczas pobytu w więzieniu Eastham State Farm, gdzie doświadczył przemocy fizycznej i seksualnej, co uczyniło z niego bezkompromisowego uciekiniera. Krwawa historia gangstera zakończyła się 23 maja 1934 roku w Luizjanie, gdy wraz z Bonnie został zastrzelony w zasadzce przygotowanej przez stróżów prawa pod wodzą teksańskiego strażnika Franka Hamera.

Australijskim astrofizyk, którego nagła i zagadkowa śmierć stała się jednym z najbardziej unikalnych i nierozwiązanych śledztw w historii – pierwszą potencjalną sprawą o morderstwo na Antarktydzie. Podczas zimy polarnej w 2000 roku pracował na amerykańskiej stacji naukowo-badawczej Amundsen-Scott na Biegunie Południowym, obsługując teleskop submilimetrowy AST/RO. W maju 2000 roku poczuł się źle, zaczął tracić wzrok oraz wymiotować krwią i zmarł w ciągu kilkudziesięciu godzin, nie uzyskał jednak specjalistycznej pomocy z powodu całkowitej izolacji bazy. Dopiero po zakończeniu nocy polarnej i przetransportowaniu jego ciała do Nowej Zelandii sekcja zwłok wykazała, że przyczyną zgonu było ostre zatrucie metanolem. Ze względu na brak dostępu do miejsca zbrodni, trudności jurysdykcyjne oraz zmowę milczenia lub brak dowodów wśród 49 pozostałych członków odciętej od świata załogi, nowozelandzkiej policji nigdy nie udało się ustalić, czy metanol został mu podany celowo, czy doszło do nieszczęśliwego wypadku.

Współzałożyciel i basista zespołu The Beatles to jeden z najważniejszych i najbardziej utytułowanych muzyków w historii muzyki rozrywkowej. Mimo spektakularnej kariery solowej i gigantycznego dorobku artystycznego, jego postać od końca lat 60. powiązana jest z jedną z najsłynniejszych miejskich legend w historii popkultury – teorią „Paul is dead”. Według spiskowej hipotezy, która zyskała wielką popularność w 1969 roku, prawdziwy McCartney miał zginąć w wypadku samochodowym w listopadzie 1966 roku, a zmartwiony zespół oraz brytyjskie służby miały zastąpić go łudząco podobnym sobowtórem, zwycięzcą konkursu na imitatora, Williamem Shearsem Campbellem. Zwolennicy tej teorii do dziś doszukują się ukrytych wskazówek i symboli na okładkach płytek (takich jak bose stopy Paula na okładce Abbey Road) oraz w nagraniach puszczanych wspak, podczas gdy sam muzyk wielokrotnie odnosił się do tej spiskowej narracji z dużym dystansem i poczuciem humoru.

Walijskim matematyk i analityk szyfrów, pracujący dla brytyjskiej agencji wywiadowczej GCHQ i oddelegowany do Secret Intelligence Service (MI6). Jego ciało odnaleziono w sierpniu 2010 roku w odosobnionym mieszkaniu operacyjnym MI6 w Londynie, zamknięte w zapiętej na kłódkę torbie sportowej stojącej w pustej wannie. Mimo obecności licznych śladów i faktu, że kluczyk do kłódki znajdował się wewnątrz torby pod jego ciałem, na miejscu nie odnaleziono żadnych odcisków palców ani obcego DNA. Śledztwo koronerskie z 2012 roku wykazało, że wysoce prawdopodobne było uduszenie lub podtrucie z udziałem osób trzecich, jednak nowojorskie i londyńskie służby policyjne po ponownym dochodzeniu w 2013 roku oficjalnie uznały zgon za nieszczęśliwy wypadek bez udziału osób trzecich. Ta kontrowersyjna konkluzja spotkała się z ogromnym krytycyzmem rodziny oraz opinii publicznej, a śledztwo wokół jego śmierci do dziś pozostaje jedną z najbardziej zagadkowych spraw w historii współczesnych służb specjalnych.

Zastępca szeryfa z hrabstwa Thurston w stanie Waszyngton, który stał się centralną postacią jednej z najsłynniejszych spraw sądowych związanych z paniką wokół tzw. satanistycznej paniki pod koniec lat 80. XX wieku. W 1988 roku został oskarżony przez swoje dwie córki o godzące w nie przestępstwa seksualne oraz przewodniczenie kultowi składającemu ofiary z ludzi. Choć Ingram początkowo niczego nie pamiętał, pod wpływem przesłuchań, wywieranej presji oraz technik sugestywnej terapii wyobrażeniowej zaczął szczegółowo przyznawać się do coraz bardziej surrealistycznych czynów, przywołując rzekomo „stłumione wspomnienia”. Psycholog Richard Ofshe wykazał później, że Ingram cierpiał na uległość sugestywną i podsunął mu całkowicie zmyśloną historię, do której oskarżony również szczegółowo się przyznał, udowadniając tym samym mechanizm powstawania fałszywych wspomnień. Mimo wycofania zeznań i krytyki naukowej dotyczącej przebiegu śledztwa, Ingram spędził w więzieniu 15 lat, wychodząc na wolność dopiero w 2003 roku.

Polskim urzędnik i dyrektor Miejskiego Handlu Mięsem Warszawa-Północ, który stał się głównym oskarżonym w tzw. aferze mięsnej – jednym z najgłośniejszych procesów gospodarczych w historii PRL. W latach 60. został oskarżony o przyjmowanie łapówek od kierowników sklepów w zamian za przydziały deficytowego towaru oraz udział w zorganizowanym systemie kradzieży i handlu mięsem. W procesie pokazowym z 1964 roku, toczącym się w trybie doraźnym na bezpośrednie zapotrzebowanie polityczne władz komunistycznych (m.in. Władysława Gomułki), nie przysługiwało mu prawo do odwołania od wyroku. W lutym 1965 roku wykonano na nim wyrok śmierci przez powieszenie, co uczyniło go jedyną osobą skazaną na karę śmierci za przestępstwo gospodarcze w powojennej Polsce. W 2004 roku Sąd Najwyższy po kasacji Rzecznika Praw Obywatelskich uchylił ten wyrok, uznając go za wydany z rażącym naruszeniem prawa.

Andrzej Pietrzak to polski przestępca i seryjny morderca, który w połowie lat 70. XX wieku dokonał w Łodzi zabójstwa trzech kobiet na tle rabunkowym (w tym dwóch lekarek w mieszkaniu przy ulicy Bednarskiej). Sprawca działał niezwykle brutalnie, kierując się motywem materialnym i plądrując domy swoich ofiar. Kluczowym przełomem w śledztwie okazał się zrabowany przez niego i uszkodzony sto-dolarowy banknot, którym próbował posłużyć się po zbrodni, co doprowadziło milicję na jego trop. 18 stycznia 1977 roku Sąd Wojewódzki w Łodzi uznał go za winnego potrójnego morderstwa i skazał na karę śmierci, którą następnie wykonano.

Brytyjski nauczyciel i były strażnik więzienny, zyskał światowy rozgłos jako bohater zuchwałego oszustwa, okrzyknięty przez media mianem „człowieka z kajaka”. W marcu 2002 roku upozorował własną śmierć podczas wyprawy kajakowej po Morzu Północnym, aby wraz z żoną Anne wyłudzić setki tysięcy funtów z odszkodowań i polis na życie w celu spłaty przytłaczających długów. Przez kolejne lata ukrywał się w tajnym pokoju połączonym z rodzinnym domem, a także podróżował na fałszywych dokumentach, podczas gdy jego żona odgrywała rolę pogrążonej w żałobie wdowy, oszukując nawet własnych synów. Mistyfikacja pękła w grudniu 2007 roku, gdy Darwin niespodziewanie zgłosił się na policję w Londynie, twierdząc, że cierpi na amnezję, lecz kłamstwo szybko wyszło na jaw po odnalezieniu w sieci ich wspólnego zdjęcia z biura nieruchomości w Panamie, co doprowadziło do skazania obojga małżonków na kary więzienia.

Amerykański pisarz, poeta i krytyk literacki, który przeszedł do historii jako ojciec noweli grozy oraz pionier nowożytnego kryminału. Jego twórczość, przepełniona motywami makabry, przedwczesnego pochówku, obłędu i żałoby, ukształtowała nowoczesną literaturę grozy, a postać detektywa C. Auguste’a Dupina z opowiadania Zabójstwo przy Rue Morgue dała początek klasycznym opowieściom detektywistycznym. Całe życie poety naznaczone było pasmem osobistych tragedii, skrajnym ubóstwem oraz walką z uzależnieniem, co pogłębiło się po przedwczesnej śmierci jego ukochanej żony i kuzynki, Virginia Clemm. Zwieńczeniem jego mrocznego losu stała się tajemnicza śmierć w październiku 1849 roku – odnaleziony na ulicach Baltimore w stanie delirium i w nie swoim ubraniu, zmarł w szpitalu, nie odzyskawszy pełni świadomości, a przyczyna jego zgonu do dziś pozostaje niewyjaśnioną zagadką.

Amerykański masowy morderca, który wraz z Ericiem Harrisem przeprowadził 20 kwietnia 1999 roku strzelaninę w Columbine High School w stanie Kolorado. Nastolatek wychowywał się w zamożnej i stabilnej rodzinie na przedmieściach Denver, jednak z czasem zaczął zmagać się z głęboką depresją, myślami samobójczymi oraz narastającą alienacją. W ciągu kilkunastu miesięcy poprzedzających zamach współtworzył wraz z Harrisem szczegółowy plan ataku, gromadząc broń, amunicję oraz samodzielnie skonstruowane bomby rurowe. Podczas masakry w liceum sprawcy zamordowali 12 uczniów i jednego nauczyciela oraz ranili 21 innych osób, po czym obaj popełnili samobójstwo w szkolnej bibliotece. Tragedia w Columbine stała się punktem zwrotnym w historii USA, wywołując ogólnokrajową debatę na temat dostępu do broni, bezpieczeństwa w szkołach, przemocy w mediach oraz zdrowia psychicznego młodzieży.

Amerykańskim masowy morderca, który wraz z Dylanem Kleboldem zaplanował i przeprowadził 20 kwietnia 1999 roku zamach w Columbine High School w stanie Kolorado. Urodzony w rodzinie wojskowej, ze względu na pracę ojca często zmieniał miejsce zamieszkania, by ostatecznie osiedlić się na przedmieściach Denver. Pod zewnętrzną powłoką zwyczajnego nastolatka skrywał głęboką agresję, pogardę dla społeczeństwa oraz fascynację przemocą i bronią, co szczegółowo dokumentował w swoich dziennikach i na stronach internetowych. Podczas trwającego kilkanaście miesięcy przygotowywania ataku zdobył broń oraz skonstruował dziesiątki materiałów wybuchowych, pełniąc funkcję głównego inicjatora i organizatora masakry. Po zastrzeleniu wraz z Kleboldem 12 uczniów i nauczyciela oraz zranieniu 21 osób, popełnił samobójstwo w szkolnej bibliotece, a jego postawa stała się w literaturze kryminologicznej klasycznym przykładem psychopatii i klinicznego sadyzmu u nieletnich.

Abigail „Abby” Williams była 13-letnią amerykańską uczennicą, która wraz ze swoją przyjaciółką Liberty „Libby” German stała się ofiarą głośnego podwójnego morderstwa w małym miasteczku Delphi w stanie Indiana. 13 lutego 2017 roku dziewczynki wybrały się na spacer po malowniczym szlaku turystycznym Monon High Bridge, dokąd nie wróciły na umówione spotkanie, a ich ciała ze śladami brutalnej przemocy odnaleziono następnego dnia w pobliżu rzeki. Kluczowym dowodem w wieloletnim śledztwie stało się nagranie zarejestrowane telefonem przez Libby German moments przed śmiercią, przedstawiające zamaskowanego mężczyznę idącego mostem oraz słowa polecenia „Down the hill” („W dół wzgórza”). Przełom w sprawie nastąpił po ponad pięciu latach, w październiku 2022 roku, kiedy pod zarzutem zamordowania nastolatek aresztowano miejscowego mieszkańca Richarda Allena, którego proces i skazanie przyniosły odpowiedzi na pytanie o sprawcę tej tragicznej zbrodni.

Liberty „Libby” German była 14-letnią amerykańską uczennicą, która wraz ze swoją przyjaciółką Abigail Williams została zamordowana 13 lutego 2017 roku w rejonie dawnego mostu kolejowego Monon High Bridge w Delphi w stanie Indiana. Nastolatka wykazała się niezwykłą przytomnością umysłu w obliczu narastającego zagrożenia, potajemnie nagrywając swoim smartfonem telefonem podchodzącego do nich napastnika oraz rejestrując jego głos nakazujący dziewczętom zejście ze szlaku. Zebrany przez nią materiał dowodowy – niewyraźne zdjęcie podejrzanego oraz niewielka próbka audio – stał się fundamentem sześcioletniego, ogólnokrajowego śledztwa i ikonicznym elementem współczesnej kryminalistyki. Jej postawa umożliwiła ostatecznie wytypowanie i ujęcie w 2022 roku Richarda Allena, a zbrodnia ta stała się impulsem do powołania licznych inicjatyw poprawiających bezpieczeństwo młodzieży.

Amerykański prawnik, duchowny, urzędnik kolonialny oraz pierwszy zastępcą gubernatora prowincji Massachusetts Bay. Ukończył Harvard College oraz Uniwersytet w Oksfordzie, stając się jedną z najbardziej wpływowych i zamożnych postaci w XVII-wiecznej Nowej Anglii. W historii zapisał się przede wszystkim jako przewodniczący Trybunału (Court of Oyer and Terminer) powołanego w 1892 roku do osądzania rzekomych czarownic podczas słynnych procesów w Salem. Jako bezwzględny sędzia akceptował procesowo tzw. "dowody spektralne" i doprowadził do skazania oraz egzekucji 20 niewinnych osób. W przeciwieństwie do wielu innych sędziów uczestniczących w tych rozprawach, Stoughton do końca życia nigdy nie wyraził skruchy ani nie przeprosił za swoją rolę w tragedii w Salem, sprawując w późniejszych latach funkcję prokuratora generalnego oraz p.o. gubernatora Massachusetts.

Wybitny szkocki anatom, chirurg i wykładowca akademicki w Edynburgu, którego obiecującą karierę zniszczył skandal związany ze sprawą morderców Williama Burke’a i Williama Hare’a. W latach 20. XIX wieku prowadził jedną z największych prywatnych szkół anatomicznych w Wielkiej Brytanii, potrzebując stałego dopływu świeżych ciał do pokazów sekcyjnych dla setek studentów. Kupował zwłoki bezpośrednio od Burke’a i Hare’a bez dociekania ich pochodzenia, płacąc wysoką cenę za 16 ofiar uduszonych przez zbrodniczy duet. Choć oficjalne śledztwo oczyściło go z zarzutów współudziału w morderstwach, opinia publiczna uznała go za moralnie współwinnego precedensowego procederu. Spadek reputacji, gwałtowne protesty społeczne oraz brak nowych uczniów zmusiły Knoxa do opuszczenia Edynburga i spędzenia reszty życia na obrzeżach środowiska medycznego.

Irlandzki imigrant, który zasłynął jako jeden z najbardziej znanych morderców w historii Szkocji, dokonując wraz ze wspólnikiem Williamem Harem serii morderstw w Edynburgu. W latach 1827–1828 dwójka ta zamordowała co najmniej 16 osób, aby sprzedawać ich ciała wybitnemu anatomowi, dr. Robertowi Knoxowi, na potrzeby wykładów i sekcji zwłok. Mordercy opracowali metodę duszenia swoich pijanych lub obezwładnionych ofiar tak, by nie zostawiać widocznych śladów na ciele (od jego nazwiska w języku angielskim powstał nawet czasownik to burke – udusić bez śladów). Sprawa wyszła na jaw, gdy zwłoki jednej z ofiar znaleźli inni lokatorzy ich kwatery i powiadomili policję. W zamian za zeznania przeciwko Burke'owi Hare otrzymał immunitet, natomiast William Burke został skazany na śmierć i powieszony w styczniu 1829 roku; po egzekucji jego ciało – zgodnie z ironicznym wyrokiem sądu – poddano publicznej sekcji zwłok, a jego szkielet do dziś znajduje się w Muzeum Anatomicznym Uniwersytetu w Edynburgu.

Irlandzkim imigrant, który wraz z Williamem Burke’iem dokonał w latach 1827–1828 serii głośnych morderstw w Edynburgu, znanych jako zbrodnie Burke’a i Hare’a. Para ta zamordowała co najmniej 16 osób, aby sprzedawać ich zwłoki doktorowi Robertowi Knoxowi do celów naukowo-dydaktycznych. Po odkryciu ciał przez mieszkańców prowadzona przez Hare’a kwatera stała się centrum śledztwa, jednak brak bezpośrednich dowodów zmusił prokuraturę do złożenia mu propozycji układy procesowego. W zamian za pełny immunitet i zwolnienie z odpowiedzialności karnej, Hare zgodził się zeznawać przeciwko swojemu wspólnikowi, co doprowadziło do skazania i powieszenia Burke’a. Po opuszczeniu więzienia w lutym 1829 roku musiał uciekać ze Szkocji przed rozjuszonym tłumem i zaginął bez śladu – według miejskich legend oślepł i zmarł jako żebrak w Londynie, choć jego dalsze losy nie zostały nigdy jednoznacznie potwierdzone.

Francuski hrabia i przedsiębiorca, który stał się głównym podejrzanym w sprawie jednej z najbardziej zagadkowych tragedii rodzinnych we współczesnej historii Francji. W kwietniu 2011 roku pod tarasem rodzinnej willi w Nantes policja odnalazła zakopane ciała jego żony Agnès, czwórki dzieci oraz dwóch psów, zastrzelonych przy użyciu pistoletu z tłumikiem i owiniętych w całuny z religijnymi symbolami. Zanim zbrodnia wyszła na jaw, zbankrutowany i pogrążony w długach arystokrata metodologicznie przygotował ucieczkę: wypowiedział umowę najmu domu, sprzedał majątek, wyrejestrował dzieci ze szkół i wysłał do znajomych listy z informacją, że cała rodzina wyjeżdża do USA jako świadkowie w programie ochrony świadków. Ostatni raz widziano go żywego 15 kwietnia 2011 roku, gdy odchodził z plecakiem z hotelowego parkingu w Roquebrune-sur-Argens, po czym zapadł się pod ziemię i mimo międzynarodowego listu gończego do dziś pozostaje nieodnaleziony.

Belgijski przestępca, seryjny morderca i pedofil, uznawany za jedną z najbardziej znienawidzonych postaci we współczesnej historii Belgii. W latach 1995–1996 porwał, więził i wykorzystywał seksualnie sześć dziewczynek w wieku od 8 do 19 lat w zorganizowanych przez siebie kryjówkach; cztery z nich straciły życie (w tym dwie zmarły z głodu, gdy przebywał w areszcie za kradzież samochodów). Jego zatrzymanie w sierpniu 1996 roku wywołało w Belgii ogromny kryzys polityczny i społeczny, potęgowany przez poważne zaniedbania i nieskoordynowane działania policji oraz wymiaru sprawiedliwości. Wyrazem społecznego oburzenia stał się tzw. „Biały Marsz” (Marche Blanche), w którym wzięło udział ponad 300 tysięcy obywateli żądających reformy państwa. W 2004 roku Dutroux został skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności bez możliwości przedterminowego zwolnienia i do dziś przebywa w więzieniu.

Brytyjski inżynier i wspinacz, który zasłynął udziałem w tragicznej brytyjskiej wyprawie na Mount Everest w 1924 roku. Jako 22-letni student Uniwersytetu Oksfordzkiego został dołączony do zespołu głównie ze względu na znakomite przygotowanie fizyczne oraz niezwykłe umiejętności techniczne w udoskonalaniu i naprawie wczesnych aparatów tlenowych. 8 czerwca 1924 roku wyruszył wraz z bardziej doświadczonym George’em Mallorym do decydującego ataku na szczyt, po czym obaj wspinacze zaginęli bez śladu w rejonie tzw. Drugiego Stopnia. Przez 100 lat jego los pozostawał całkowitą tajemnicą, a ewentualne odnalezienie należącego do niego aparatu fotograficznego Kodak miało przynieść odpowiedź na pytanie, czy zdobyli Everest przed śmiercią. Przełom nastąpił we wrześniu 2024 roku, gdy zespół National Geographic odnalazł na lodowcu Rungbuk fragment jego stopy w bucie ze skarpetką opatrzoną imienną naszywką.

Wybitny angielski wspinacz i pedagog, którego tajemnicze zaginięcie podczas prób zdobycia Mount Everestu stało się jedną z największych zagadek w historii światowego himalaizmu. Uczestniczył we wszystkich trzech pionierskich brytyjskich wyprawach w Himalaje w latach 20. XX wieku, stając się twarzą wczesnej ery podboju najwyższego szczytu Ziemi. 8 czerwca 1924 roku Mallory oraz jego młodszy partner Andrew Irvine wyruszyli na ostateczny atak szczytowy ze sztucznym tlenem i po raz ostatni byli widziani żywi zaledwie kilkaset metrów pod wierzchołkiem. Dopiero w 1999 roku specjalna ekspedycja poszukiwawcza odnalazła jego zachowane w lodzie ciało na wysokości około 8160 metrów, ze śladami obrażeń wskazującymi na śmiertelny upadek. Do dziś trwają spory, czy Mallory i Irvine zginęli podczas podejścia, czy też zdołali osiągnąć szczyt Mount Everestu na 29 lat przed Edmundem Hillarym i Tenzingiem Norgayem.

Amerykańską nauczycielka oraz dawna królowa piękności (Miss All South Texas Sweetheart), której brutalna śmierć doprowadziła do jednego z najdłużej nierozwiązanych śledztw w historii Teksasu. W kwietniu 1960 roku 25-letnia Garza wyszła z domu w McAllen, aby udać się do spowiedzi wielkanocnej w kościele Najświętszego Serca, po czym ślad po niej zaginął. Pięć dni później jej ciało odnaleziono w kanale melioracyjnym – sekcja zwłok wykazała, że została przed śmiercią pobita, wykorzystana seksualnie oraz uduszona. Głównym podejrzanym od początku pozostawał młody ksiądz John Feit, który spowiadał ją feralnego wieczoru i w którego posiadaniu znajdował się odnaleziony w pobliżu miejsca zbrodni rzutnik do slajdów. Wpływy Kościoła katolickiego oraz lokalne układy polityczne skutecznie tuszowały sprawę przez dziesięciolecia, doprowadzając do jej ponownego otwarcia dopiero w XXI wieku, co w 2017 roku – po 57 latach od zbrodni – zakończyło się uznaniem 85-letniego wówczas Feita za winnego i skazaniem go na dożywocie.

Amerykańskim duchowny katolicki, który przez ponad pół wieku unikał odpowiedzialności za głośne morderstwo na tle seksualnym. W kwietniu 1960 roku jako młody wikary w parafii w McAllen w Teksasie wyspowiadał 25-letnią nauczycielkę i byłą miss piękności Irene Garzę, a następnie uwięził ją, wykorzystał i udusił. Mimo że od początku był głównym podejrzanym, kościelni przełożeni zorganizowali jego przeniesienie do innego stanu i wysłali go do ośrodka dla księży z problemami psychicznymi, unikając skandalu przy bierności lokalnych władz. W latach 70. zrezygnował z kapłaństwa, założył rodzinę i przez dekady żył jako świecki obywatel w Arizonie. Sprawiedliwość dosięgła go dopiero po ponownym otwarciu śledztwa dzięki nowym zeznaniom świadków – w 2017 roku, 57 lat po zbrodni, 85-letni Feit został uznany za winnego morderstwa i skazany na dożywocie, a trzy lata później zmarł w więzieniu.

Niemiecko-peruwiańska mammalożka i biolożka, która zasłynęła na całym świecie jako jedyna ocalała z katastrofy lotu LANSA 508 w grudniu 1971 roku. Mając zaledwie 17 lat, przeżyła upadek z wysokości około 3000 metrów, gdy samolot rozpadł się w powietrzu nad amazońską dżunglą po uderzeniu pioruna, pozostając przypięta do fotela. Mimo odniesionych obrażeń, obojczyka i ran ciętych, wykorzystała wiedzę survivalową przekazaną jej przez rodziców-biologów i samotnie przetrwała 11 dni w gęstym lasie deszczowym, podążając wzdłuż strumienia, aż natrafiła na obozowisko lokalnych rybaków. Po wyzdrowieniu ukończyła studia biologiczne w Niemczech, zdobyła tytuł doktorski i poświęciła karierę naukową badaniom nad nietoperzami w Peru. Swoje traumatyczne i niezwykłe doświadczenia opisała w autobiografii „Kiedy spadłam z nieba”, która stała się również podstawą filmu dokumentalnego w reżyserii Wernera Herzoga.

Polskim seryjny morderca i gwałciciel, znany w prasie oraz popkulturze PRL jako „Fantomas”. W latach 1982–1983 terroryzował rejon Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, napadając na kobiety ze szczególnym okrucieństwem, co wywołało panikę wśród mieszkańców Śląska. Jego przestępczy proceder obejmował cztery potwierdzone zabójstwa oraz próbę zamordowania kolejnych dziesięciu kobiet, które atakował najczęściej nocą i przy użyciu twardych narzędzi. Po zakrojonym na szeroką skalę śledztwie został zatrzymany przez milicję w marcu 1983 roku, a zebrane dowody bezsprzecznie potwierdziły jego winę. W 1984 roku Sąd Wojewódzki w Katowicach skazał go na karę śmierci, jednak wyrok nie został wykonany, gdyż Zub popełnił samobójstwo w celi aresztu śledczego w 1985 roku.

Rumuński seryjny morderca i gwałciciel, określany w mediach mianem „Wampira z Bukaresztu”. W latach 1970–1971 terroryzował stolicę Rumunii, dokonując napaści na kobiety – najczęściej młode pracownice wracające w nocy do domu, które atakował przy użyciu siekiery, noża lub metalowego pręta. Jego brutalne zbrodnie, obejmujące co najmniej cztery zabójstwa, gwałty, usiłowania morderstw oraz liczne rozboje, doprowadziły do jednej z najwiekszych operacji milicyjnych w historii komunistycznej Rumunii. 23-letni wówczas student weterynarii został zatrzymany w maju 1971 roku po pozostawieniu na miejscu jednej ze zbrodni zaświadczenia lekarskiego. Sąd skazał go na karę śmierci przez rozstrzelanie, a wyrok wykonano w więzieniu w Jilavie w październiku tego samego roku.

Amerykański morderca, który jako nastolatek stał się sprawcą jednej z najbardziej makabrycznych serii przestępstw w historii stanu Massachusetts. W 1986 roku przez kilka miesięcy ukrywał się w ścianach i na strychu domu rodziny Bowenów w Pepperell, nękając domowników, przemieszczając przedmioty w domu i pisząc wiadomości krwią. Po wykryciu jego kryjówki i krótkim areszcie, w grudniu 1987 roku dokonał brutalnego potrójnego zabójstwa w pobliskim Townsend, mordując 33-letnią Priscillę Gustafson oraz jej dwójkę dzieci w ich własnym domu. Za popełnione zbrodnie został skazany na potrójne dożywocie bez możliwości ubiegania się o zwolnienie warunkowe. Jego sprawa, ze względu na surrealistyczny i przerażający motyw ukrywania się w ścianach, do dziś stanowi częstą inspirację dla twórców horrorów.

Znany jako „Rozpruwacz z Bydgoszczy”, był jednym z najgroźniejszych polskich seryjnych morderców i przestępców seksualnych okresu PRL. W latach 1961–1964 terroryzował rejon Bydgoszczy i Inowrocławia, atakując samotne kobiety w wieku od 17 do ponad 70 lat na leśnych ścieżkach oraz peryferyjnych drogach. Jego modus operandi cechowało się wyjątkowym okrucieństwem – swoje ofiary ogłuszał ciężkim narzędziem, a następnie dokonywał drastycznych napaści na tle seksualnym i pośmiertnego bezczeszczenia zwłok. Po zakrojonym na szeroką skalę śledztwie został ujęty, skazany na karę śmierci i powieszony w 1966 roku, stając się czarną legendą powojennej kryminalistyki regionalnej.

22-letnia studentka wokalistyki z Bydgoszczy, której brutalne morderstwo stało się jedną z najbardziej znanych spraw rozwikłanych po latach przez bydgoskie Archiwum X. 30 sierpnia 1994 roku kobieta została zamordowana w mieszkaniu przy ulicy Żmudzkiej, gdzie czekała na odbiór renty po zmarłym ojcu. Pierwotne śledztwo umorzono z braku wystarczających dowodów w 1996 roku, a sprawca przez blisko dwa dziesięciolecia cieszył się wolnością, zakładając rodzinę. Przełom nastąpił po niemal 20 latach, gdy śledczy powrócili do materiałów dowodowych i dzięki nowoczesnym analizom śladów daktyloskopijnych ujawnili odcisk palca na kablu odkurzacza. Sprawcą okazał się dawny sąsiad ofiary, Sławomir G., który w 2015 roku został prawomocnie skazany na 15 lat pozbawienia wolności za dokonanie tej zbrodni.

Bohaterka jednej z najgłośniejszych i najczęściej powracających spraw sądowych w historii Stanów Zjednoczonych. 4 sierpnia 1892 roku w jej rodzinnym domu w Fall River w stanie Massachusetts doszło do brutalnego morderstwa – jej ojciec Andrew oraz macocha Abby zostali brutalnie zabici siekierą, co wstrząsnęło lokalną społecznością. Lizzie od początku była główną podejrzaną, a jako motyw wskazywano głęboki konflikt majątkowy oraz napięte relacje domowe, choć braki bezpośrednich dowodów i odnaleziona w piwnicy siekiera budziły spore wątpliwości. Mimo głośnego procesu i ogromnego zainteresowania prasy, w 1893 roku ława przysięgłych uniewinniła ją od wszystkich zarzutów, a sprawa do dziś pozostaje oficjalnie niewyjaśniona, inspirując dziesiątki teorii.

Elmer Crawford, urodzony w Irlandii australijski elektrotechnik, stał się głównym podejrzanym w sprawie zabójstwa swojej ciężarnej żony oraz trójki dzieci, określanego mianem jednej z najmroczniejszych tajemnic kryminalnych Australii. W lipcu 1970 roku w Glenelg River w stanie Wiktoria odnaleziono zatopiony samochód, w którym znajdowały się ciała zamordowanej i odurzonej rodziny Crawforda, zginęli oni od uderzeń ciężkim narzędziem oraz rażenia prądem. Śledztwo wykazało, że morderstwo zostało skrupulatnie zaplanowane, a sam sprawca skonstruował specjalne aparaty elektryczne do uśmiercenia domowników, a później przejechał setki kilometrów by pozbyć się ich zwłok. Crawford uciekł zaraz po dokonaniu zbrodni i mimo zakrojonych na szeroką skalę poszukiwań międzynarodowych oraz wielu rzekomych śladów na całym świecie nigdy nie został odnaleziony.

Polski zakonnik z klasztoru Paulinów na Jasnej Górze, stał się głównym bohaterem jednego z najgłośniejszych i najznamienitszych skandali obyczajowo-kryminalnych przełomu XIX i XX wieku w Królestwie Polskim. Prowadząc podwójne życie, okradał jasnogórski skarbiec z wotów oraz szat liturgicznych, a zdobyte środki przeznaczał na utrzymanie swojej kochanki Heleny Macoch (z domu Krzyżanowskiej), której udzielił nawet fałszywego ślubu ze swoim kuzynem. Kulminacją jego przestępczej działalności stało się morderstwo popełnione w październiku 1910 roku na swoim kuzynie Wacławie Macochu, którego zakatował w celi i wywiózł w skrzyni, by ukryć ślady kradzieży. Po ucieczce z Częstochowy został zatrzymany w Krakowie, a jego głośny proces przed sądem w Piotrkowie Trybunalskim wstrząsnął opinią publiczną, doprowadzając go do skazania na 12 lat ciężkiego więzienia.

Polską dziennikarka, działaczka komunistyczna, uczestniczka powstania warszawskiego oraz żona byłego premiera PRL Piotra Jaroszewicza. W trakcie wojny walczyła w szeregach Armii Ludowej pod pseudonimem „Inka”, a po jej zakończeniu przez dekady pracowała w prasie drukowanej, m.in. jako wieloletnia publicystka i redaktorka czasopism politycznych. Jej życiorys zakończył się w makabrycznych okolicznościach w nocy z 31 sierpnia na 1 września 1992 roku podczas brutalnej napaści na dom małżeństwa Jaroszewiczów w Aninie. Solska została związana, brutalnie poturbowana i zastrzelona z bliskiej odległości z własnego sztucera myśliwskiego, a okoliczności jej śmierci oraz motywy sprawców do dziś rodzą liczne pytania i hipotezy dotyczące motywów politycznych bądź rabunkowych.

Wieloletni premier PRL w latach 1970–1980 i bliski współpracownik Edwarda Gierka, stał się ofiarą jednej z najbardziej zagadkowych i owianych tajemnicą zbrodni w powojennej historii Polski. W nocy z 31 sierpnia na 1 września 1992 roku w swojej willi w Aninie został zamordowany wraz z żoną, Alicją Solską – polityk był przez wiele godzin torturowany przed uduszeniem, podczas gdy jego małżonkę zastrzelono ze sztucera. Okoliczności zdarzenia budziły ogromne kontrowersje: sprawcy nie zabrali z domu cennych kosztowności ani dzieł sztuki, skupiając się prawdopodobnie na otwarciu sejfu i kradzieży dokumentów z tajnego archiwum premier. Mimo zatrzymania po latach członków tzw. „gangu karateków”, procesy sądowe nie przyniosły jednoznacznego rozstrzygnięcia, a w przestrzeni publicznej do dziś krążą teorie o politycznym tle morderstwa, mającym związek z wiedzą polityka na temat sekretów władz komunistycznych oraz archiwów wojskowych.

D.B. Cooper to pseudonim nadany jednemu z najbardziej nieuchwytnych przestępców w historii, który stoi za jedyną niewyjaśnioną sprawą porwania samolotu w historii amerykańskiego lotnictwa cywilnego. 24 listopada 1971 roku mężczyzna na pokładzie samolotu Boeing 727 z Portland do Seattle zagroził zdetonowaniem bomby, żądając 200 tysięcy dolarów w gotówce oraz czterech spadochronów. Po spełnieniu jego warunków i wypuszczeniu pasażerów w Seattle, nakazał pilotom lot w kierunku Meksyku, po czym wyskoczył tylnymi drzwiami samolotu ze spadochronem nad gęsto zalesionym obszarem stanu Waszyngton w środku burzy. Mimo zakrojonych na gigantyczną skalę poszukiwań prowadzonego przez FBI śledztwa o kryptonimie NORJAK, nigdy nie odnaleziono jego ciała ani większości oznaczonych banknotów, a tożsamość porywacza do dziś pozostaje tajemnicą.

Ceniona szwedzka dziennikarka śledcza i reporterka freelancerka, publikowała swoje materiały w renomowanych światowych tytułach, takich jak The New York Times, The Guardian czy Time. W sierpniu 2017 roku weszła na pokład amatorskiej łodzi podwodnej UC3 Nautilus w Kopenhadze, aby przeprowadzić wywiad z jej konstruktorem, Peterem Madsenem, co miało być rutynowym elementem jej pracy nad reportażem. Spotkanie to zakończyło się dla niej tragicznie – została zamordowana na pokładzie jednostki, a jej rozczłonkowane ciało oprawca wyrzucił do morza, próbując zatrzeć ślady zbrodni. Śmierć Kim Wall wstrząsnęła opinią publiczną na całym świecie, stając się symbolem zagrożeń, na jakie narażone są kobiety pracujące w zawodzie dziennikarskim, a jej rodzina założyła fundusz jej imienia wspierający młode reporterki.

Duński wynalazca i konstruktor samouk, zyskał światowy rozgłos jako twórca amatorskich rakiet oraz prywatnej łodzi podwodnej UC3 Nautilus. W sierpniu 2017 roku jego sława zamieniła się w makabrę, gdy na pokładzie swojej łodzi zamordował szwedzką dziennikarkę Kim Wall, która przeprowała z nim wywiad. Wyjątkowo brutalne morderstwo połączone z profanacją zwłok i rozczłonkowaniem ciała wywołało międzynarodowy szok, a sam Madsen kilkukrotnie zmieniał wersję wydarzeń, próbując przedstawić śmierć kobiety jako nieszczęśliwy wypadek. W 2018 roku został skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności, a dodatkowy rozgłos przyniosła jego nieudana próba ucieczki z więzienia w 2020 roku przy użyciu atrap broni i ładunków wybuchowych.

Bogaty gospodarz ze wsi Zrębin nazywany „Królem Połańca”, przeszedł do historii jako główny inicjator i główny sprawca tzw. zbrodni połanieckiej – jednej z najgłośniejszych i najbardziej mrocznych zbrodni okresu PRL. W noc wigilijną 1976 roku, mszcząc się za błahe posądzenie o kradzież wędlin, doprowadził wraz ze wspólnikami do zamordowania brzemiennej kobiety, jej męża oraz 12-letniego chłopca. Aby zatrzeć ślady zbrodni, usiłował pozorować wypadek drogowy z udziałem autobusu, a dziesiątki świadków zdarzenia sterroryzował i zmusił do przysięgi milczenia na krzyż i różaniec pod groźbą śmierci. Podczas długiego i skomplikowanego procesu, w którym oskarżeni nie przyznawali się do winy, Sojda został skazany na karę śmierci, którą wykonano w 1979 roku.